The shame of Sept. 6-7 is always with us

By Mehmet Ali BIRAND
 

I am one of the living witnesses of what happened in Istanbul 50 years ago. I was 14 years old. I did not know what it was all about. However, the passage of time made me understand the seriousness of the incidents and I always carry the shame.

I am one of the living witnesses of what happened in Istanbul 50 years ago. I was 14 years old. I did not know what it was all about. However, the passage of time made me understand the seriousness of the incidents, and I always carry the shame. Even though it was the only such incident in which the Turkish state officially admitted its culpability and tried to compensate its victims, it still continues to weigh on our conscience.

I can never forget.

I can still remember what I saw in Beyoğlu on the morning of Sept. 7, 1955.

I had to go to Galatasaray High School to register for their preliminary class. I reached Beyoğlu with great difficulty. When I went to Tunel from Karaköy, I just was flabbergasted.

The scene was shocking.

The huge street seemed like a war zone, with windows of the shops on both sides of the street shattered and all their goods strewn all over the street. Bunches of clothes, books, notebooks, chandeliers and much more. People were taking home whatever they could find. The scene was like judgment day.

I was a child, and I had no idea what had happened.

What I noticed immediately was that while some shops were plundered, others were not even touched. I had a look and saw that there was a Turkish flag hanging on the windows of the shops that were not looted. Those that were had Greek names.

People with long beards and those who were dressed very shabbily were walking around. I saw that some people who were dressed normally were hiding in the shops, looking outside.

The police and the soldiers seemed like they were saying: "Enough is enough. You did what you did, but now just leave." They were both intervening and not intervening at the same time.

That scene has always remained with me.

Even though half a century has passed, I still shiver when I remember it. When I read the newspapers a day later, I realized the extent of the matter.

Similar incidents had occurred also in Taksim and Şişli, where most of the citizens of Greek origin lived. Not only the shops, but also churches, even cemeteries were damaged and plundered. Jewish citizens also got their share of trouble, but the main targets were Greeks.

Newspapers were writing about people waving Turkish flags, pleading with the looters: "Please don't do it. I'm a Turk. I am a Turkish citizen."

It was a disgusting, belittling and tragic affair.

My mother and other adults were criticizing what had happened, while officials were talking about "the placing of a bomb at the house in Thessaloniki where Atatürk was born, which had been turned into a museum, and the anger felt against what was happening in Cyprus," explaining that the people had become enraged.

We were living on Ethem Efendi Street at the time. Our neighbors were mostly Greek. They were my best friends. All of a sudden, they shut themselves in their homes. They talked to no one. I can never forget Madam Eleni when she asked, "Can we seek refuge in your home if they attack us?" The barbershop she managed with her husband was in ruins. They were in shock. My mother sent them food for a week. We let them live in one of our rooms.

I was too young to make sense of what had happened. Why should they attack Madam Eleni? What could they ask from them? Why were they different from me?

As I was seeking answers to these questions, the Greek families in our neighborhood started to move to other places or go to Greece. After 1963 none of them were left. They left Istanbul.

They took with them an important culture, a color and a different lifestyle.

They left us alone in Istanbul to live our colorless lives.

Later on we were full of regret, but by then it was too late.


Turkey admitted all culpability, accepted responsibility:

Much later, we learned the Sept. 6-7 incidents were the doing of the infamous "deep state." It was planned with government approval in order to let diplomats say "The people are reacting" during the U.N. discussions on Cyprus. However, it later got out of control and turned into a shameful plunder. It became a crime that the deep state could not handle, and it shamed the Turkish nation.

What's interesting is that apart from a few injuries, no one was killed. It wasn't a massacre. It was a disgusting plunder aimed at frightening people.

What's even more interesting is the way Sept. 6-7 shamed us and hurt us and tainted us as a nation.

This was also recorded as the only such incident when the Republic of Turkey officially admitted its responsibility, apologized and compensated the victims.

At the Yassıada trials, after the May 21, 1960 military coup, the Sept. 6-7 incidents were investigated down to the smallest detail, and those held responsible were tried and punished.

As always, there was no mention as the deep state. It emerged entirely unscathed by the affair. A few thieves, civilians with no links to the planning or to the politicians, were punished.

In the later years, whenever the Sept. 6-7 incidents were mentioned, I felt an overwhelming shame and I always apologized to the victims I saw at international meetings.

During the Sept. 6-7 incidents our Turkishness was trampled underfoot. It was then I realized that if we don't criticize such incidents and apologize to the victims, we can never feel proud of ourselves.

Apologizing is enriching. It shows self-confidence.

Discriminating due to religion, language or culture or using force on the weak is belittling one's self.

I don't know you, but I apologize to our neighbor Madam Eleni from Erenköy.

Πηγή: Ηurriyet

Διαβάστε περισσότερα...

Σεπτεμβριανά 1955

1. Εισαγωγή

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βελτιώνονται αισθητά και μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα τα δύο μέρη συνεργάζονται πολιτικά και στρατιωτικά. Σύμμαχοι μπροστά στον «από βορρά κίνδυνο» οι δύο χώρες εντάσσονται από το 1947 στο δόγμα Τρούμαν, συμπεριλαμβάνονται στο σχέδιο Μάρσαλ και εντάσσονται το 1949 στο Συμβούλιο της Ευρώπης και το 1952 στο ΝΑΤΟ. Το γενικότερο αυτό κλίμα της ελληνοτουρκικής προσέγγισης επηρέασε θετικά και την αντιμέτωπιση της ρωμαίικης μειονότητας.1

Από την άλλη, το νέο κοινωνικοπολιτικό κλίμα που διαμορφώνεται στην Τουρκία μετά το τέλος του πολέμου, αλλά και μετά την άνοδο στην εξουσία του Δημοκρατικού Κόμματος (ΔΚ), δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη μειονότητα. Το φιλελεύθερο κλίμα που επικρατεί οδηγεί σε μια νέα άνθηση της μειονότητας,2 η οποία θα έχει απτά αποτελέσματα στην εκπαιδευτική, κοινοτική και πολιτισμική οργάνωση της κοινότητας των Ρωμιών.

2. Το Κυπριακό και η αρχή μιας ιστορίας ομηρίας

Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του ’50 οι ευνοϊκές αυτές συνθήκες που επέτρεψαν μια σχετική ανάκαμψη της μειονότητας αλλάζουν. Η προσπάθεια της Ελλάδας να φέρει το ζήτημα της Κύπρου στον ΟΗΕ ωθεί την Τουρκία, που μέχρι τότε είχε επιδείξει ελάχιστο ενδιαφέρον για τη Κύπρο, να εμπλακεί στο ζήτημα. Σημαντικό παράγοντα σε αυτή την αιφνίδια στροφή της τουρκικής πολιτικής αποτελεί η ενθάρρυνση της Βρετανίας, η οποία θεωρεί ότι μια πιθανή εμπλοκή της Τουρκίας στο Κυπριακό θα την ευνοούσε. Η Βρετανία προσπαθεί να αναγάγει την ελληνοβρετανική διένεξη σε τριμερές ζήτημα και προκαλεί την εμπλοκή της Τουρκίας.4

Με την έναρξη της κυπριακής κρίσης η Άγκυρα φέρνει στο προσκήνιο το μειονοτικό ζήτημα. Ουσιαστικά η Τουρκία, προσπαθώντας να αξιοποιήσει την ευαισθησία της ελληνικής κοινής γνώμης στα θέματα που αφορούν τη ρωμαίικη κοινότητα στην Πόλη, χρησιμοποιεί την κοινότητα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως ένα «διαπραγματευτικό ατού» ή καλύτερα ως μέσο πίεσης κατά της Ελλάδας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Άγκυρας, η πίεση στη μειονότητα και το Πατριαρχείο θα καθιστούσε την ελληνική κυβέρνηση πιο ευάλωτη και υποχωρητική. Έτσι εγκαινιάζεται μια περίοδος, που θα διαρκέσει και στις επόμενες δεκαετίες, κατά την οποία η μειονότητα θα παραμείνει όμηρος της διαμάχης για την Κύπρο.

Ταυτόχρονα, η οικονομική άνθηση που παρατηρείται στην Τουρκία μεταξύ 1950-1953 υποχωρεί από το 1954 και μετά. Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης πέφτει από το 13% στο 4% και το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο το 1955 φτάνει στο σημείο να είναι οκτώ φορές μεγαλύτερο από εκείνο του 1950. Έτσι, παρά τη συντριπτική νίκη του ΔΚ στις εκλογές του 1954, στα αμέσως επόμενα χρόνια το κόμμα αρχίζει να χάνει τους υποστηρικτές του λόγω της επιδείνωσης του βιοτικού επιπέδου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η κυβέρνηση να υιοθετήσει μια όλο και περισσότερη αυταρχική πολιτική, η οποία δημιουργεί αντιδράσεις τόσο εκτός, όσο και εντός του ΔΚ.5 Η κυβέρνηση Μεντερές, εγκλωβισμένη σε οικονομική και πολιτική κρίση, προσπαθεί να στρέψει την προσοχή της τουρκικής κοινής γνώμης στα «εθνικά θέματα», δηλαδή στο Κυπριακό.

Στις 30 Ιουνίου 1955 η κυβέρνηση του Άντονι Ίντεν προσκαλεί την Ελλάδα και την Τουρκία να συμμετάσχουν σε μια συνδιάσκεψη για τα «θέματα ασφαλείας στην ανατολική Μεσόγειο». Η τουρκική κυβέρνηση πρέπει να πείσει τη διεθνή κοινή γνώμη ότι η καθυστερημένη συμμετοχή της στο Κυπριακό δε σημαίνει αδιαφορία. Χρειάζεται να δείξει στον κόσμο ότι η τουρκική κοινή γνώμη παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις και αγωνιά για τους Κύπριους ομογενείς της. Έτσι, η κυβέρνηση του Μεντερές θα καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε το Κυπριακό να αναχθεί σε «εθνική υπόθεση».

3. Η εθνικιστική καμπάνια

Όταν το Κυπριακό έρχεται στο προσκήνιο της τουρκικής κοινής γνώμης, και ειδικά από το 1955 και μετά, ξεκινάει μια εθνικιστική καμπάνια που στόχο έχει το Πατριαρχείο και τη ρωμαίικη μειονότητα.6 Ο τουρκικός Τύπος θα παίξει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός κλίματος στο οποίο η μειονότητα ταυτίζεται με τον «εσωτερικό εχθρό».7 Μέσω του Τύπου ζητείται από το Πατριαρχείο να περιορίσει τις πολιτικές δραστηριότητες του Μακαρίου και να τιμωρήσει τους ιεράρχες που είχαν αναμειχθεί στο Κυπριακό, ενώ εμφανίζονται και καταγγελίες κατά του Πατριαρχείου, το οποίο δήθεν χρηματοδοτούσε την ΕΟΚΑ, και ζητείται η απομάκρυνσή του από την Τουρκία. Ο σύλλογος «Η Κύπρος είναι τουρκική», ο Τύπος και οι φοιτητικοί σύλλογοι απαιτούσαν από το Πατριαρχείο, από το μειονοτικό Τύπο και γενικά από τη μειονότητα να βεβαιώσουν ότι τάσσονται με την Τουρκία στο Κυπριακό. Την περίοδο αυτή εμφανίζονται άρθρα που συγκρίνουν την κατάσταση των αντίστοιχων μειονοτήτων της Δυτικής Θράκης και της Κωνσταντινούπολης και καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, ενώ οι Τούρκοι/Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης καταπιέζονται συστηματικά, οι Ρωμιοί της Πόλης ευημερούν. Το καλοκαίρι του 1955, και όσο πλησιάζει η τριμερής συνδιάσκεψη στο Λονδίνο, ο τουρκικός Τύπος, οι φοιτητικές και άλλες πολιτικές οργανώσεις κλιμακώνουν την επίθεσή τους κατά της μειονότητας. Κρίσιμο ρόλο σε αυτή την καμπάνια παραπληροφόρησης διαδραμάτισε η κυκλοφορία της φήμης ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν τη σφαγή των Τουρκοκυπρίων στις 28 Αυγούστου 1955.8

Από τα τέλη του Αυγούστου εθνικιστικά και αντιμειονοτικά μικροεπεισόδια λαμβάνουν χώρα σε καθημερινή βάση. Επιπλήττονται Ρωμιοί που μιλούν ελληνικά στα μαζικά μέσα μεταφοράς, προσωπικές αντιδικίες επενδύονται με εθνική χροιά και φτάνουν στα αστυνομικά τμήματα με την καταγγελία της «εξύβρισης του τουρκισμού» από τους Ρωμιούς.9 Στις 29 Αυγούστου ξεκινάει η τριμερής συνδιάσκεψη στο Λονδίνο, γεγονός που εντείνει την περιρρέουσα νευρικότητα.10 Παρά λοιπόν την εκ των υστέρων παρουσίαση από τις Αρχές των γεγονότων ως «απρόβλεπτων» επεισοδίων, στις αρχές Σεπτεμβρίου είχε ήδη δημιουργηθεί ένα εκρηκτικό κλίμα.11

Σημαντικό ρόλο έπαιξε στην προπαρασκευή αλλά και την εκτέλεση των «Σεπτεμβριανών» ο σύλλογος «Η Κύπρος είναι τουρκική» (Kıbrıs Türktür Cemiyeti – KTC). Το KTC ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 1954 με την παρότρυνση των φοιτητικών συλλόγων, με σκοπό την υπεράσπιση της τουρκικής κοινότητας της Κύπρου και την κινητοποίηση του τουρκικού λαού στο Κυπριακό.12 Ο σύλλογος από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του απολαμβάνει τη στήριξη της κυβέρνησης. Ο Χικμέτ Μπιλ, πρόεδρος του συλλόγου και δημοσιογράφος στην εφημερίδα Hürriyet,13 προερχόταν από το στενό κύκλο του Μεντερές. Ο σύλλογος χρηματοδοτούνταν σε μεγάλο βαθμό από την κυβέρνηση.14 Πολλές τοπικές οργανώσεις του KTC είχαν ιδρυθεί και στελεχωθεί από τα μέλη του ΔΚ. Η ταχεία εξάπλωση του KTC στην Πόλη, αλλά και σε όλη τη χώρα, οφειλόταν στο δίκτυο οργάνωσης του ΔΚ. Ο σύλλογος συνεργαζόταν στενά με τις φοιτητικές οργανώσεις και με εργατικά σωματεία. Αυτές οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τελούσαν υπό τον αυστηρό έλεγχο και την καθοδήγηση του κράτους και οι ηγεσίες τους είχαν εθνικιστικό προσανατολισμό.15

4. Τα γεγονότα

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1955 η εφημερίδα İstanbul Ekspres16 γνωστοποίησε με δύο έκτακτες εκδόσεις της την επίθεση κατά τις απογευματινές ώρες στο σπίτι που είχε γεννηθεί ο Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη.17 Αργά το απόγευμα ξεκινάει μια διαδήλωση στην πλατεία Ταξίμ, η οποία σε λίγο εξελίσσεται σε λεηλασία των καταστημάτων των μη μουσουλμάνων στην οδό Ιστικλάλ στο Πέρα. Μέσα σε λίγη ώρα μεγάλες ομάδες διαδηλωτών επιτίθενται σε καταστήματα, κατοικίες, εκκλησίες, σχολεία και νεκροταφεία σχεδόν σε όλες τις περιοχές της Κωνσταντινούπολης όπου υπήρχαν κοινότητες Ρωμιών.18 Υπολογίζεται ότι στα επεισόδια συμμετείχαν περίπου 100.000 άνθρωποι.

Oι βιαιοπραγίες εκδηλώθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα και «ομοιόμορφα», κάτι που δείχνει ότι υπήρχε προσχεδιασμένη στρατηγική. Υπάρχουν ενδείξεις ότι την εκτέλεση των λεηλασιών διεύθυναν άτομα-καθοδηγητές, οι οποίοι ήταν εφοδιασμένοι με καταλόγους των «στόχων». Υπάρχουν επίσης πολλές μαρτυρίες που αποδεικνύουν ότι είχαν μεταφερθεί διαδηλωτές από τα προάστια της Πόλης, αλλά και από την επαρχία. Πολλά στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι εκπρόσωποι τοπικών οργανώσεων του ΔΚ ήταν μεταξύ των υποκινητών. Οι τοπικές οργανώσεις του ΔΚ αλλά και εργατικά σωματεία υπήρξαν αποφασιστικοί παράγοντες στην εκτέλεση των βιαιοπραγιών και στη μεταφορά και τροφοδότηση των ταραχοποιών με λοστούς, ρόπαλα, βενζίνη κτλ. Πολλοί μελετητές αποδίδουν το γεγονός ότι ο αριθμός των τραυματισμένων και νεκρών ήταν περιορισμένος –σε σχέση με τις διαστάσεις των γεγονότων– στο ότι οι δράστες είχαν οδηγίες να αποφύγουν σωματικές βλάβες.19 Οι δυνάμεις ασφαλείας αλλά και οι πυροσβέστες στην πλειονότητά τους δεν ανταποκρίθηκαν στις εκκλήσεις των θυμάτων να επέμβουν και να τους προστατεύσουν. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες που αναφέρουν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας παρείχαν βοήθεια στους ταραχοποιούς και συμμετείχαν στα επεισόδια.20

Μετά τα επεισόδια κηρύσσεται στρατιωτικός νόμος στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την Άγκυρα. Στην Κωνσταντινούπολη ιδρύονται τρία ειδικά στρατιωτικά δικαστήρια.21 Στις δίκες αυτές η συμμετοχή των μελών του ΔΚ, μελών της κυβέρνησης και της μυστικής αστυνομίας αγνοήθηκε. Αν και κατηγορήθηκε το KTC, αθωώθηκαν στο τέλος και τα μέλη του.22

Τα γεγονότα είχαν και ένα σαφέστατο «κοινωνικοταξικό» χαρακτήρα. Πολλοί παρατηρητές έχουν υπογραμμίσει ότι οι δράστες των επεισοδίων προέρχονταν από χαμηλά κοινωνικά στρώματα «ένα πλήθος από τον συρφετό των κατώτατων τάξεων»:23 «Επεκράτουν τύποι ύποπτοι, ρυπαροί, κακοντυμένοι, ανυπόδητοι, πολλαί φυσιογνωμίαι ξέναι προς τον κανονικόν πληθυσμόν του Πέραν, της πλέον συγχρονισμένης συνοικίας της Ισταμπούλ. Αλήται, Λαζοί, χωρικοί με "γεμενιά" ή τσαρούχια από λάστιχα αυτοκινήτου, Κούρδοι με σαρίκια κ.λπ., όλοι αυτοί είχον προστεθή εις το σύνηθες πλήθος των διαδηλωτών, τους φοιτητάς, τα παιδιά, τους μικροαστούς και τους εργάτας».24 Ο «κοινωνικός» χαρακτήρας των γεγονότων χρησιμοποιήθηκε από τους κυβερνητικούς κύκλους προκειμένου να διασκεδάσουν κάθε υποψία για δική τους υπαιτιότητα. Ωστόσο η «αντιπλουτοκρατική» διάσταση των γεγονότων, ειδικά σε περιοχές όπως το Πέρα, υπήρξε ως ένα βαθμό αντικειμενικό γεγονός.25

Βέβαια τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Παρά το στερεότυπο που συστηματικά καλλιεργεί ο τουρκικός εθνικισμός, αλλά και η ελληνική φιλολογία περί «χαμένων πατρίδων», οι Ρωμιοί δεν ήταν αποκλειστικά αστοί του Πέρα.26 Για αυτό το λόγο τα Σεπτεμβριανά δεν αποτελούν απλώς μια «ταξική σύγκρουση» μεταξύ του «γκιαβούρ» Πέρα/Κωνσταντινούπολης και της μουσουλμανικής/τουρκικής επαρχίας.27 Οι δημοσιογραφικές πληροφορίες της εποχής αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό τα γεγονότα που έλαβαν μέρος στα προάστια που ζούσαν Ρωμιοί των πτωχότερων λαϊκών τάξεων.28

Η κυβέρνηση Μεντερές απέδωσε τα γεγονότα σε κομουνιστική σκευωρία. Στις 7 Σεπτεμβρίου η αστυνομία συνέλαβε 48 άτομα γνωστά στις αρχές ως κομουνιστές.29 Η θεωρία όμως περί κομουνιστικής σκευωρίας –ιδιαίτερα κοινότοπη στη διάρκεια της Ψυχροπολεμικής περιόδου– ήταν ελάχιστα πειστική, ακόμα και σε ξένους παρατηρητές. Τα γεγονότα είχαν καθαρά εθνικιστικό χαρακτήρα και η εμπλοκή του αντικομουνιστικού εθνικόφρονα χώρου σε αυτά ήταν οφθαλμοφανής.30 Έτσι, στα τέλη Δεκεμβρίου αφέθηκαν ελεύθεροι οι «κομουνιστές» χωρίς καμία εξήγηση.31

5. Αποτελέσματα

Η κυβέρνηση χρησιμοποίησε τα επεισόδια ως πρόσχημα για να εντείνει τους περιορισμούς έναντι της όποιας αντιπολίτευσης και του Τύπου. Έτσι η κυβέρνηση απόκτησε την ευχέρεια να ακολουθήσει μια τακτική απόκρυψης στοιχείων που θα την ενοχοποιούσαν και επέβαλε το στρατιωτικό νόμο και την απαγόρευση του ελεύθερου λόγου σε μια προσπάθεια να αποποιηθεί των δικών της ευθυνών και να τις μεταθέσει σε άλλους.

Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 27ης Μαΐου 1960 τα επεισόδια αποτέλεσαν αντικείμενο ξεχωριστής δίκης, μεταξύ των δικών της κυβέρνησης Μεντερές στο νησί Πλατή (Yassıada). Τελικά για τα Σεπτεμβριανά καταδικάστηκαν ο Μπαγιάρ, ο Μεντερές και ο υπουργός Εξωτερικών Ζορλού.32

Όσον αφορά τη δημογραφία των Ρωμιών, η σχέση των Σεπτεμβριανών με τη δημογραφική συρρίκνωση της κοινότητας, παρά την αντίθετη άποψη, δεν ήταν σημαντική. Δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι οι Ρωμιοί δεν εγκαταλείπουν σε μαζικό επίπεδο την Κωνσταντινούπολη μετά τα Σεπτεμβριανά.33 Δεν έχουμε ακόμα δηλαδή το φαινόμενο της μαζικής εξόδου που θα έχουμε από τις απελάσεις του 1964 και μετά. Αυτό ωστόσο που παρατηρούμε μετά τα Σεπτεμβριανά είναι μια εσωτερική μετακίνηση του πληθυσμού από απομακρυσμένες συνοικίες34 προς το κέντρο, για λόγους ασφάλειας, κάτι που προκάλεσε την ερήμωση πολλών κοινοτήτων. Ουσιώδη ρόλο στην περιορισμένη μετανάστευση έπαιξε η στάση του Πατριαρχείου, του ελληνόφωνου Τύπου αλλά και του προξενείου, που προσπάθησαν να εμποδίσουν τη μετανάστευση των Ρωμιών.35

Για μεγάλο μέρος των Ρωμιών τα γεγονότα αυτά ήταν η οριστική απόδειξη ότι δε θα γίνονταν αποδεκτοί ως ισότιμοι Τούρκοι πολίτες και ότι ανεξάρτητα από την κυβέρνηση θα ήταν για πάντα έκθετοι σε διακρίσεις.

6. Ερμηνείες

Επικρατεί πια σχεδόν ομοφωνία στο ότι τα γεγονότα ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της κυβέρνησης και οργανώθηκαν σε συνεργασία με τη μυστική αστυνομία, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και ο κομματικός μηχανισμός του ΔΚ, εργατικά σωματεία, φοιτητικοί σύλλογοι και η KTC.

Στην προσπάθεια ερμηνείας των γεγονότων επικρατούν συχνά ουσιοκρατικές αντιλήψεις που αποδίδουν καθοριστικό ρόλο σε παράγοντες όπως η «ψυχή» ή η «ψυχοσύνθεση» του τουρκικού λαού. Υιοθετώντας μια ουσιοκρατική ή και οριενταλιστική οπτική τα Σεπτεμβριανά αποδίδονται, από σύγχρονες με τα γεγονότα μαρτυρίες, αλλά και από ένα τμήμα της σύγχρονης ιστοριογραφίας, στην εσωτερίκευση του ισλάμ στην τουρκική εθνική ταυτότητα ή στο πολιτισμικό χάσμα μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων.36 Με αφορμή τα Σεπτεμβριανά, πολλά από τα παλαιότερα στερεότυπα σχετικά με την Τουρκία επανεμφανίζονται. Στους δυτικούς διπλωματικούς κύκλους αμέσως εκφράζονται φόβοι ότι η Τουρκία, παρά τον εκσυγχρονισμό της και τη συμμετοχή της στη δυτική συμμαχία, στην πραγματικότητα δε διαφέρει από τις υπόλοιπες χώρες που κατατάσσονται στην «Ανατολή». Αρχίζουν λοιπόν να εκφράζονται αμφιβολίες για το κατά πόσο η Τουρκία έχει πραγματικά εκκοσμικευτεί και εκσυγχρονιστεί. Τα επεισόδια στρέφονται εναντίον των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων αλλά και των ξένων, και άρα κυρίως εναντίον του διεθνούς εμπορίου, οπότε γενικά ερμηνεύονται ως «αντιδυτικά». Έτσι, για πολλούς παρατηρητές τα Σεπτεμβριανά εκφράζουν τη βαρβαρότητα και μια διάθεση καταστροφής που θεωρείται ότι προσιδιάζουν στο Ισλάμ και στην «Ανατολή». Τα σχόλια δυτικών παρατηρητών είναι ξεκάθαρα: τα Σεπτεμβριανά παρουσιάζουν όλα τα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στην «Ανατολή» και όχι στη «Δύση».37

Τελευταία υπάρχει και μια προσπάθεια να αποσυνδεθούν τα Σεπτεμβριανά από το πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και του Κυπριακού και να υπογραμμισθούν οι ενδογενείς παράγοντες που οδηγούν στα επεισόδια. Η σημαντικότερη εκπρόσωπος αυτής της θέσης είναι η Γκιουβέν, σύμφωνα με την οποία υπάρχει μια σαφής «συνέχεια» στις πολιτικές τουρκοποίησης από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τα Σεπτεμβριανά αλλά και μετέπειτα: «Οι προσπάθειες της δευτερογενούς βιβλιογραφίας να εξηγήσει τη διοργάνωση των “επεισοδίων του Σεπτεμβρίου” κυρίως με βάση το Κυπριακό πρέπει να αξιολογηθούν ως ανεπαρκείς. Πολλώ μάλλον που η πολιτική συγκυρία του Κυπριακού ήταν μια ευκαιρία για να συνεχιστεί ο διωγμός κατά των μη Μουσουλμάνων που είχε αρχίσει στη δεκαετία του ’20.»38 Αν και σαφώς δεν παρουσιάζει τα ελαττώματα της προηγούμενης ουσιοκρατικής ερμηνείας και βοηθάει να εντάξουμε τα επεισόδια αυτά στην «παράδοση» του τουρκικού εθνικισμού,39 η θέση αυτή ενέχει τον κίνδυνο απώλειας της ιστορικότητας των γεγονότων. Χαράσσοντας μια ευθεία γραμμή συνέχειας από τους Νεότουρκους μέχρι το ΔΚ, συσκοτίζει τελικά την κάθε ιδιαίτερη ιστορική συγκυρία που αποτελεί μια συμπύκνωση πολλαπλών και διάφορων αντιθέσεων ανάγοντάς τη σε μια πολιτική στρατηγική ή μια ατζέντα που έχει διαμορφωθεί πριν από 50 τουλάχιστον χρόνια.40

Οφείλουμε λοιπόν να τονίσουμε ότι όλες οι οξύνσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τα αντιμειονοτικά μέτρα στην Τουρκία στην περίοδο 1954-1974 συνδέονται με το Κυπριακό. Για παράδειγμα, υπήρχε άμεση σχέση του Κυπριακού με τις απελάσεις του 1964. Αυτό οδηγεί την τουρκική κυβέρνηση από τη δεκαετία του ’50 να χρησιμοποιεί τη ρωμαίικη μειονότητα ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.41 Οι αντιμειονοτικές συμπεριφορές σίγουρα εκφράζονται στο πλαίσιο της «παράδοσης» του τουρκικού εθνικισμού και επικαιροποιούν παλαιές στρατηγικές, αλλά μετά το 1954 κυρίως χρησιμοποιούνται εκβιαστικά κατά της Ελλάδας στο πλαίσιο αντιπαράθεσης για το Κυπριακό.


______________________

1. Η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου είχε άμεσα αποτελέσματα για τη μειονότητα. Ακόμα και η εκλογή του δραστήριου Πατριάρχη Αθηναγόρα πραγματοποιήθηκε με την άμεση εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών, που προσπαθούσαν να αναβαθμίσουν το ρόλο του Οικουμενικού Πατιαρχείου εις βάρος του Πατριαρχείου της Μόσχας. Ο ίδιος ο Αθηναγόρας σε μια συνέντευξη που παραχώρησε στη New York Herald Tribune το 1965 θα ομολογήσει ότι η εκλογή του αποτελούσε το θρησκευτικό σκέλος του δόγματος Τρούμαν. Βλ. Macar, E., Cumhuriyet Döneminde İstanbul Rum Patrikhanesi (Istanbul 2003), σελ. 183-192.

2. Καθοριστική για την εξέλιξη αυτή ήταν η κατάργηση το 1949 του συστήματος του tek mütevelli (ένας διαχειριστής), καταστρατηγώντας έτσι τα περιθώρια αυτοδιαχείρισης των κοινοτήτων. Το tek mütevelli είχε επιβληθεί το 1938 και σύμφωνα με αυτό τη διεύθυνση των μειονοτικών βακουφιών αναλάμβαναν ειδικοί επίτροποι που τους διόριζε η ίδια η Γενική Διεύθυνση Βακουφιών.

3. Απτό παράδειγμα αυτής της ανάκαμψης είναι τα στατιστικά στοιχεία που αναφέρονται στη μειονοτική εκπαίδευση. Ενώ το 1945-1946 φοιτούν μόλις 3.172 μαθητές στα μειονοτικά σχολεία, ο αριθμός αυτός έχει διπλασιαστεί και έχει φτάσει τους 6.495 μαθητές το 1954-1955. Για την άνθηση αυτή βλ. Σταματόπουλος, Κ., Η τελευταία αναλαμπή. Η κωνσταντινουπολίτικη ρωμηοσύνη στα χρόνια 1948-1955 (Αθήνα 1996).

4. Βρυώνης, Σ., Ο μηχανισμός της Καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 (Αθήνα 2007), σελ. 85-91. Για τις τουρκικές θέσεις στο Κυπριακό αυτή την περίοδο βλ. Armaoğlu, F.H., Kıbrıs Meselesi 1954-1959 Türk Hükümeti ve Kamuoyunun Davranışları (Ankara 1963). Επίσης, Torun, Ş., Türkiye İngiltere ve Yunanistan Arasında Kıbrıs’ın Politik Durumu (Istanbul 1956).

5. Zürcher, E.J., Σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας (Αθήνα 2004), σελ. 301-304. Βλ. επίσης Bozarslan, H., Ιστορία της σύγχρονης Τουρκίας (Αθήνα 2004), σελ. 73-76.

6. Για την καμπάνια αυτή βλ. Benlisoy, F., “6-7 Eylül Olayları Öncesinde Basında Rumlar”, Toplumsal Tarih 81 (2000), σελ. 28-38.

7. Ειδικά μετά τον πόλεμο ο τουρκικός Tύπος εκσυγχρονίζεται τεχνολογικά και αναβαθμίζεται και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αποκτήσει μαζικό χαρακτήρα· για πρώτη φορά οι πωλήσεις δημοφιλών εφημερίδων φτάνουν τις 70-80 χιλιάδες. Βλ. Gevgilili, A.,“Türkiye Basını”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (Istanbul 1983), σελ. 220-222.

8. Ο Χικμέτ Μπιλ, μέλος του συλλόγου «Η Κύπρος είναι τουρκική», στην ερώτηση δημοσιογράφου για το τι πρέπει να γίνει αν όντως συμβεί μια επίθεση κατά των Τουρκοκυπρίων δίνει την εξής απάντηση στις 20 Αυγούστου: «Πολύ λακωνική πρέπει να είναι η απάντησίς μας εις μιαν τοιαύτην ερώτησιν. Η απάντησις αύτη θα είναι η εξής: Εις την Ισταμπούλ υπάρχουν πολλοί Ρωμιοί». Παρατίθεται στο Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 221-222.

9. Benlisoy, F., “6-7 Eylül Olayları Öncesinde Basında Rumlar”, Toplumsal Tarih 81 (2000), σελ. 34-37.

10. Όπως είναι γνωστό, η συνδιάσκεψη έληξε στις 7 Σεπτεμβρίου χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Η Τουρκία ωστόσο βγήκε κερδισμένη, καθώς πέτυχε την αναγνώρισή της στο διεθνές πεδίο ως μία από τις ενδιαφερόμενες για το Κυπριακό πλευρές. Armaoğlu, F.H., Kıbrıs Meselesi 1954-1959 Türk Hükümeti ve Kamuoyunun Davranışları (Ankara 1963), σελ. 141-155. Βλ. επίσης Fırat, M.M., “Türkiye’nin Kıbrıs Politikaları (1945-1960)”, Toplumsal Tarih 81 (2000), σελ. 22-27.

11. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Χρηστίδης καταλογίζει στους ιθύνοντες της κοινότητας «έλλειψη προβλεπτικότητας», αφού υπήρχαν πολλά συμπτώματα που έδειχναν ότι η κατάσταση έβγαινε εκτός ελέγχου: «Είναι δύσκολο να δεχθή τις ότι οι εντεταλμένοι να επαγρυπνούν επί της τύχης του ελληνισμού της Ισταμπούλ έδειξαν την απαιτουμένην ευαισθησίαν και οξυδέρκειαν έγκαιρον. Τα συμπτώματα των βυσσοδομουμένων εκτρόπων είχον εκδηλωθή κατά τρόπον επιβάλλοντα συναγερμόν και διαβήματα έντονα όχι μόνον προς την τουρκικήν αλλά και προς τας άλλας συμμάχους κυβερνήσεις. Ουδέν όμως τούτων εγένετο. Ο αρμόδιοι θέλοντες να δείξουν ψυχραιμίαν, έδειξαν απλώς απρονοησίαν και άφησαν να επέλθη το μοιραίον». Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 244. Ο Akgönül επίσης υπογραμμίζει την αδράνεια του Πατριαρχείου. Βλ. Akgönül, S., Türkiye Rumları Ulus-Devlet Çağından Küreselleşme Çağına Bir Azınlığın Yok Oluş Süreci (Istanbul 2007), σελ. 193-194.

12. Στην εθνική επιτροπή του συλλόγου παίρνουν μέρος διακεκριμένοι δημοσιογράφοι όπως ο Χικμέτ Μπιλ, ο Αχμέτ Εμίν Γιάλμαν και ο Ορχάν Μπιργκίτ.

13. Η εφημερίδα Hürriyet, που αρχίζει να εκδίδεται το 1948 από το Σεντάτ Σιμαβί, στη δεκαετία του ’50 παίζει κεντρικό ρόλο στην αναγωγή του Κυπριακού σε «εθνικό ζήτημα» για την τουρκική κοινή γνώμη. Τα εθνικιστικά-λαϊκιστικά της άρθρα θα συνεισφέρουν πολύ στη δημιουργία του ανθελληνικού κλίματος που θα επικρατήσει αμέσως πριν από τα «Σεπτεμβριανά».

14. Βρυώνης, Σ., Ο μηχανισμός της Καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 (Αθήνα 2007), σελ. 92-95, 105-108· Dosdoğru, H., 6/7 Eylül Olayları (Istanbul 1993), σελ. 21-22.

15. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 110-118.

16. Ο εκδότης της εφημερίδας Μιτχάτ Περίν διατηρούσε στενές σχέσεις με το ΔΚ και συνεργαζόταν με τη μυστική αστυνομία. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 140-141.

17. Τη νύχτα της 5ης Σεπτεμβρίου εξερράγη μια βόμβα στον κήπο του τουρκικού προξενείου στη Θεσσαλονίκη, που θεωρείται το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Μουσταφά Κεμάλ. Η βομβιστική αυτή επίθεση που θεωρήθηκε ότι αποτέλεσε την αφορμή για τα έκτροπα φαίνεται ότι είχε σχεδιαστεί από την τουρκική μυστική υπηρεσία. Ο Οκτάυ Ενγκίν, μέλος της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης και φοιτητής νομικής στη Θεσσαλονίκη ήταν ο πρωταγωνιστής της επίθεσης. Αν και υπήρχαν πολλά στοιχεία που αποδείκνυαν το ρόλο του Ενγκίν και τη διαπλοκή των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, καθώς και των προξενικών αρχών, η δίκη διακόπηκε τον Ιούνιο του 1956 έπειτα από πιέσεις της τουρκικής κυβέρνησης. Ο Ενγκίν διέφυγε το Σεπτέμβριο του 1956 με τη βοήθεια των προξενικών αρχών στην Τουρκία. Έπειτα από διάφορες θέσεις στην τουρκική μυστική αστυνομία έγινε και νομάρχης της πόλης Nevşehir. Βλ. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 137-140.

18. Επιθέσεις έγιναν και στη Σμύρνη, στο ελληνικό προξενείο, στο ελληνικό περίπτερο στη διεθνή έκθεση που γινόταν εκείνες τις μέρες και στις κατοικίες έξι Ελλήνων αξιωματικών του ΝΑΤΟ. Βλ. Kılıçdere, A., “İzmir’de 6/7 Eylül Olayları”, Toplumsal Tarih 8 (1998), σελ. 34-41. Βλ. επίσης Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 49-53.

19. Ο αριθμός των νεκρών είναι αμφισβητούμενος. Σύμφωνα με την έκθεση του Helsinki Watch, ήταν 15. Βλ. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 72-76. Σύμφωνα με πολλούς μελετητές όμως, ο αριθμός τους δεν ξεπερνά τους 2. Βλ. Akgönül, S.,Türkiye Rumları Ulus-Devlet Çağından Küreselleşme Çağına Bir Azınlığın Yok Oluş Süreci (Istanbul 2007), σελ. 209· Alexandris, Α., The Greek Minority in Istanbul and Greek-Turkish Relations 1918-1974 (Athens 1983), σελ. 257· Macar, E., Cumhuriyet Döneminde İstanbul Rum Patrikhanesi (Istanbul 2003), σελ. 197.

20. Για μια σειρά μαρτυριών των θυμάτων των επεισοδίων βλ. Αγγελετόπουλος, Γ., «Ο ελληνικός τύπος και τα γεγονότα της 6/7 Σεπτεμβρίου 1955», στο Δρίνης, Γ., Σεπτεμβριανά 1955. Η «νύχτα των κρυστάλλων» του ελληνισμού της Πόλης (Αθήνα 1989), ιδ. σελ. 55-189. Το 2005 εκδόθηκε το αρχείο του αντιναύαρχου Φαχρί Τσόκερ που αμέσως μετά τα γεγονότα υπήρξε δικαστής στο στρατιωτικό δικαστήριο στην περιοχή του Πέρα. Το αρχείο περιέχει μια σειρά εγγράφων και πολλές φωτογραφίες που φωτίζουν την εξέλιξη των επεισοδίων. Βλ. Karaca, Z. (ed.), 6-7 Eylül Olayları Fotoğraflar-Belgeler Fahri Çoker Arşivi (Κωνσταντινούπολη 2005).

21. Στη Σμύρνη και στην Άγκυρα επίσης συγκαλούνται ειδικά δικαστήρια. Την προεδρία των δικαστηρίων αυτών είχαν στρατηγοί, ενώ οι δικαστές και οι εισαγγελείς ανήκαν σε κατώτερη στρατιωτική βαθμίδα. Βλ. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 97-104.

22. Για τα έκτακτα μέτρα που πάρθηκαν μετά τα επεισόδια βλ. Topuz, H., “6/7 Eylül Olayları ve Aknoz Paşa’nın Yasakları”, Toplumsal Tarih 81 (2000), σελ. 39-41.

23. Έκφραση του προξένου των ΗΠΑ στην εφημερίδα İstanbul Ekspres. Παρατίθεται από το Βρυώνη, Σ., Ο μηχανισμός της Καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 (Αθήνα 2007), σελ. 159-160.

24. Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 83-84. «Μέγα μέρος εξ αυτών αποτελείται από “χαμάληδες”, έχοντας ως ισόβιον επάγγελμα να μεταφέρουν εις την ράχην των αντί ελαχίστης αμοιβής το βάρος μισού φορτίου ενός καμιονίου. Επίσης έχουν μεταφερθή εις το κέντρον της πόλεως διά φορτηγών αυτοκινήτων λιμενεργάται, βαρκάρηδες, χωρικοί». Allgemeine Zeitung, 15.9.1955. Παρατίθεται από το Χρηστίδη, Χ., ό.π., σελ. 90.

25. Η συμμετοχή εργατών από διάφορους κλάδους στα γεγονότα ήταν μαζική. Από τους 977 κρατουμένους στο στρατόπεδο Σελίμιγιε μετά τα γεγονότα οι 607, δηλαδή κοντά στα δύο τρίτα, ήταν εργάτες. Αν λάβει κανείς υπόψη του τον αριθμό των οργανωμένων σε σωματεία εργατών μεταξύ των κρατουμένων, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αμέσως μετά τα επεισόδια απαγορεύθηκε η λειτουργία 34 σωματείων. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 123.

26. Ακόμα και σε πολύ σημαντικές πρόσφατες επιστημονικές μελέτες για τη μειονότητα των Ρωμιών συναντάμε την αναπαραγωγή του συγκεκριμένου στερεότυπου. Έτσι, όταν προσπαθεί να δώσει μια εξήγηση στο γιατί οι Ρωμιοί συνεχίζουν να υποστηρίζουν το Δημοκρατικό Κόμμα μετά τα Σεπτεμβριανά, ο Akgönül υπογραμμίζει ότι η φιλελεύθερη οικονομική πολιτική του Δημοκρατικού Κόμματος έβρισκε σύμφωνους τους Ρωμιούς που, σύμφωνα πάντα με το συγγραφέα, στη «συντριπτική πλειονότητά» τους απασχολούνταν με το «εμπόριο». Akgönül, S., Türkiye Rumları Ulus-Devlet Çağından Küreselleşme Çağına Bir Azınlığın Yok Oluş Süreci (Istanbul 2007), σελ. 212.

27. Για την επικαιροποίηση αυτής της εικόνας σύγκρουσης μεταξύ του «κοσμοπολιτισμού» των μειονοτήτων και του «επαρχιωτικού» εθνικισμού σε μια τελείως διαφορετική συγκυρία και με μια επίσης διαφορετική ερμηνεία βλ. Ανδριανοπούλου, Κ. – Μπενλίσοϊ, Φ., «Οι μεταμορφώσεις μιας πόλης ή τα ευπώλητα της Πόλης», Ενθέματα 397 (2006), σελ. 28-29.

28. Στις σχετικά απομακρυσμένες από το κέντρο περιοχές της Πόλης οι επιθέσεις είχαν περισσότερο τη μορφή εισβολών σε κατοικίες, τραυματισμών, αλλά και βιασμών. Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 117-120. Σύμφωνα με ελληνικές πηγές, 200 γυναίκες βιάστηκαν στη διάρκεια των επεισοδίων. Βλ. Alexandris, A., The Greek Minority of Istanbul and Greek-Turkish relations 1918-1974 (Athens 1983), σελ. 257-258.

29. Ανάμεσα στους συλληφθέντες μεταξύ άλλων ήταν και οι Αζίζ Νεσίν, Κεμάλ Ταχίρ, Ρατίπ Ταχίρ, Χουλουσί Ντόσντογρου, Μουγιέτ Μποράταβ, Νιχάτ Σαργκίν, Ασίμ Μπεζιρτζί, Χασάν Ιζετίν Ντινάμο και Ιλχάν Μπερκτάϊ. Για το θέμα αυτό βλ. Nesin, A., Salkım Salkım Asılacak Adamlar (Istanbul 1996), και Dosdoğru, H., 6/7 Eylül Olayları (Istanbul 1993), σελ. 21-22.

30. Ο Χρηστίδης στην προσπάθειά του να απορρίψει το σενάριο της κομουνιστικής σκευωρίας θέτει και το κατεξοχήν ψυχροπολεμικό «επιχείρημα» ότι, αν τα γεγονότα ήταν όντως αποτέλεσμα κομουνιστικής πρωτοβουλίας, θα έπρεπε να ήταν πολύ πιο αιματηρά! «Υποτιθεμένου ότι θα υφίστατο εν Τουρκία κομμουνιστικός μηχανισμός ικανός ου μόνον να σχεδιάζη, αλλά και να οργανώση και εκτελέση τοιαύτης εκτάσεως εγχείρημα, είναι αυτονόητον ότι δεν θα εφείδετο ποσώς της ζωής των Ελλήνων. Απεναντίας! Εάν απέβλεπεν εις την δυσφήμησιν του τουρκικού κρατικού γοήτρου, μία κομμουνιστική οργάνωσις θα είχε κάθε συμφέρον να προκαλέση αιματηράς σκηνάς. Τοιούτον τι δεν συνέβη. Οι οργανωταί των εκτρόπων εφρόντισαν να μην παρασχεθή η ευκαιρία να καταγγελθή η τουρκική κυβέρνησις ως ανεχθείσα σφαγάς πολιτών της. Η προσοχή των εις το ν’ αποφευχθή κάθε αιματοχυσία μαρτυρεί ακριβώς μίαν φροντίδα “αστικής” νομιμοφροσύνης εντελώς ξένην προς ενδεχομένας κομμουνιστικάς επιδιώξεις», Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 164.

31. Φαίνεται ότι και ένα μέρος του ελληνόφωνου Τύπου της Κωνσταντινούπολης συμμερίζεται για κάποιο διάστημα τη θεωρία περί κομουνιστικής σκευωρίας. Σε αυτό συνέβαλε καθοριστικά η αφοσίωση του μειονοτικού Τύπου στην ελληνοτουρκική φιλία η οποία είχε επιτευχθεί στο ψυχροπολεμικό πλαίσιο. Έτσι ήταν κατά κάποιο τρόπο λογικό ο μειονοτικός Τύπος να υπογραμμίζει τον «από βορρά κίνδυνο» και να «επενδύει» στην κομουνιστική «απειλή» που μόνο αυτή θα μπορούσε να φέρει ξανά τις δύο χώρες κοντά. Για το θέμα αυτό βλ. Andrianopoulou, K.,“İstanbul Rum Basınının Tepkisi ve 6-7 Eylül Olayları”, Tarih ve Toplum 237 (2003), σελ. 24-32.

32. Οι δίκες στην Πλατή σκόπευαν να νομιμοποιήσουν το πραξικόπημα του 1960. Η δίκη σχετικά με τα Σεπτεμβριανά επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην ευθύνη υψηλόβαθμων κυβερνητικών στελεχών και αγνοήθηκε η εμπλοκή της μυστικής αστυνομίας, των σωματείων, του KTC, των φοιτητικών οργανώσεων κτλ. Βλ. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 149-152.

33. Akgönül, S., Türkiye Rumları Ulus-Devlet Çağından Küreselleşme Çağına Bir Azınlığın Yok Oluş Süreci (Istanbul 2007), σελ. 221-223.

34. Όπως Βαλατάς (Μπαλάτ), Τζιμπαλή, Εντιρνέκαπι, Αϊβάνσαράϊ, Bλάγκα, Σαμάτια (Ψαμαθιά), Χάσκιοϊ, Σκούταρι, Αϊναλίτσεσμε.

35. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 272-274. Βλ. επίσης, Andrianopoulou, K.,“İstanbul Rum Basınının Tepkisi ve 6-7 Eylül Olayları”, Tarih ve Toplum 237 (2003), σελ. 24-32· Türker, O., “6-7 Eylül Olaylarının İstanbul Rum Basınındaki Yankıları”, Tarih ve Toplum 177 (1998), σελ. 13-15. Σύμφωνα με την Γκιουβέν ένα χρόνο μετά τα επεισόδια 5.000 Ρωμιοί εγκαταλείπουν την πόλη. Πρόκειται κυρίως για άτομα από τις ανώτερες τάξεις, κατόχους ελληνικών διαβατηρίων. Βλ. Γκιουβέν, ό.π., σελ. 278. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του τουρκικού κράτους, το 1955 διέμεναν στην Τουρκία 80.000 ελληνόφωνοι. Ο αριθμός αυτός το 1960 είχε μειωθεί σε 65.000. Βλ. Alexandris, Α., The Greek Minority of Istanbul and Greek-Turkish Relations 1918-1974 (Athens 1983), σελ. 291.

36. «Εξίσου προς τον θρησκευτικόν φανατισμόν ριζωμένη εις την ψυχήν της μεγάλης μάζης των Τούρκων είναι η αντιπάθεια προς τους ξένους, τους οιουσδήποτε ξένους, διότι ούτοι εμφανίζονται από πλείστων απόψεων ικανώτεροι από τους Τούρκους». Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 249. «Ο θρησκευτικός φανατισμός αποτέλεσε τον πυρήνα της μανίας του πογκρόμ αλλά είναι επίσης σημαντικός και από την άποψη του ρόλου του ισλάμ στην τουρκική κοινωνία. Η δεκαετής πρωθυπουργία του Μεντερές συνέπεσε με το σταδιακό πολιτικό και δημοσιονομικό άνοιγμα του κράτους προς το ισλάμ, το οποίο στην πραγματικότητα δεν είχε ποτέ εξαλειφθεί αλλά βρισκόταν βαθιά ριζωμένο στην ταυτότητα των σύγχρονων Τούρκων και στο εθνικό τους συναίσθημα». Βρυώνης, Σ., Ο μηχανισμός της Καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955, σελ. 471-472. «Η καταστροφική μανία […] αποδεικνύει ότι ο ερεθισμός δεν είχε συνάφεια προς το Κυπριακό ή τις πολιτικές εξελίξεις αναφορικά με τις σχέσεις της Τουρκίας προς την Ελλάδα, αλλά προς την ουσία των σχέσεων αυτών. […] η συλλογική επιθετικότητα […] φέρνει στην επιφάνεια κάτι το περισσότερο μύχιο και ίσως κάτι το πιο σφαιρικό: τα αξεπέραστα κατά πως φαίνονται πλέγματα της τουρκικής κοινωνίας κατέναντι του τρόπου ζωής, του πολιτισμικού συγκειμένου των Ελλήνων με αφετηρία την οικονομική υπεροχή και την ευημερία τους. […] η βεβαρημένη κληρονομικότητα που συνεπάγεται το πολιτισμικό χάσμα το οποίο μεταφέρεται από αιώνες με την επιβαλλόμενη και διατηρούμενη απόσταση στην κοινωνική συναλλαγή των δύο κοινωνιών που συμβιώνουν αλλά δεν επικοινωνούν». Βλ. Σαρρής, Ν., «Η νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου», στο Πενήντα Χρόνια από τα Σεπτεμβριανά, ΕΛΙΑ (Αθήνα 2005), σελ. 148.

37. Βλ. Moroni, I., “Soğuk Savaş ve sömürgecilik karşıtı hareket ışığında 6-7 Eylül olayları”, Tarih ve Toplum: Yeni Yaklaşımlar 4 (2006), σελ. 237-251. Ένα χαρακτηριστικό σημείο στο οποίο συμφωνούν ο δυτικός και ιδιαίτερα ο ελληνικός Τύπος είναι ότι διαφοροποιούν τον ιδρυτή του τουρκικού κράτους Ατατούρκ από τη συμπεριφορά των διαδόχων του. Πράγματι, ο Μουσταφά Κεμάλ θεωρείται ο άνθρωπος που προσπάθησε να καταστήσει τους Τούρκους κοινωνούς του «δυτικού πολιτισμού». Το συμπέρασμα που εξάγεται από τα επεισόδια είναι ότι μάλλον έχει αποτύχει. Διαβάζουμε λοιπόν στην Ακρόπολη της 10ης Σεπτεμβρίου 1955: «[Ο Μουσταφά Κεμάλ] έπλασεν το όνειρον να μεταβάλη τους βάρβαρους ομοεθνείς του εις πολιτισμένους ανθρώπους. […] Και διελαλήθη εις όλην την υφήλιον ότι οι Τούρκοι έπαυσαν να είναι οι βάρβαροι και ζωώδεις υπήκοοι των Σουλτάνων, ότι ημπορούν πλέον να γίνουν δεκτοί εις την οικογένειαν της πολιτισμένης ανθρωπότητος. Αλλοίμονον! Πόσον είχε απατηθεί οι πάντες και περισσότερο όλων ο μέγας αναμορφωτής! Διότι απεδείχθη, ότι υπό το ευρωπαϊκόν κάλυμμα διετηρήθη το ασιατικόν κρανίον και οι σημερινοί Τούρκοι είναι γνήσιοι απόγονοι των ασιατικών ορδών που προ αιώνων είν εκχυθεί από τα άγρια βάθη της Ασίας». Η Βραδυνή δημοσιεύει στο φύλλο της 13ης Σεπτεμβρίου μια γελοιογραφία στην οποία εικονίζεται το άγαλμα του Ατατούρκ να μουντζώνει τους λεηλατούντες, φωνάζοντάς τους: «Σικτίρ, μπουνταλάδες! Και πάσχισα τόσα χρόνια να σας βγάλω το φέσι [...]». Βλ. Αγγελετόπουλος, Γ., «Ο ελληνικός τύπος και τα γεγονότα της 6/7 Σεπτεμβρίου 1955», στο Δρίνης, Γ., Σεπτεμβριανά 1955. Η «νύχτα των κρυστάλλων» του ελληνισμού της Πόλης (Αθήνα 1989), σελ. 24-25. «Δύναται δε να λεχθή ότι […] η απελευθέρωσις των Τούρκων από την σκληροτάτην δι’ αυτούς εκπολιτιστικήν πειθαρχίαν εις την οποίαν τους υπέβαλεν ο κεμαλισμός ανταπεκρίνετο ακριβέστερον εις τας δημοκρατικάς αρχάς. Είναι αναμφισβήτητον ότι παρά τους αφορισμούς του Ατατούρκ και τας σκληράς προσπάθειάς του, η μεγάλη πλειοψηφία του τουρκικού λαού παρέμεινε φανατικώς, αντιδραστικώς, μισαλλόδοξως θρησκόληπτος. Ο κ. Μεντερές εχαλάρωσεν αισθητότατα την αντιθρησκευτικήν πολιτικήν του Ατατούρκ […] Όσο και αν τούτο δύναται να φανή παράδοξον εις τους ξένους, η φιλελεύθερος δημοκρατικότης οδηγεί την Τουρκίαν προς την οπισθοδρόμησιν και την αντιδραστικότητα». Χρηστίδης, Χ., Τα Σεπτεμβριανά (Αθήνα 2000), σελ. 248.

38. Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 267. «Και τα “Σεπτεμβριανά” του 1955 αποτελούν ένα μέτρο των καθεστωτικών παραμέτρων για την ολοκλήρωση του σχεδίου της εθνοτικής-δημογραφικής ομοιογενοποίησης της Μ. Ασίας που είχαν αρχίσει οι Νεότουρκοι». Γκιουβέν, Ν., ό.π., σελ. 263-264. «Η ύστερη οθωμανική παράδοση της εχθρότητας απέναντι στις μειονότητες παρέμεινε ζωντανή, και στην πραγματικότητα ισχυροποιήθηκε στα τέλη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 θα αποδεικνυόταν μια ιδιαίτερα βίαιη προέκταση αυτής της πραγματικότητας». Βρυώνης, Σ., Ο μηχανισμός της Καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 (Αθήνα 2007), σελ. 634.

39. Ο αντικοσμοπολιτισμός και η ταύτιση των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων με την «πέμπτη φάλαγγα» και με μια απειλή που αλλοίωνε τον εθνικό χαρακτήρα αποτελεί διαχρονική «αξία» του τουρκικού εθνικισμού. Από τη δεκαετία του ’50 όμως παρατηρούμε την ενδυνάμωση και διαφοροποίηση από την επίσημη μέχρι τότε εκδοχή του εθνικισμού, ενός λαϊκιστικού-συντηρητικού εθνικισμού που εντός του ψυχροπολεμικού πλαισίου ταυτίζει τις μειονότητες με την αριστερά –διανοούμενους– ελίτ και τις θεωρεί εχθρούς της εθνικής ψυχής. Βλ. Bora, T., “Ekalliyet Yılanları… Türk Milliyetçiliği ve Azınlıklar”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 4 (Istanbul 2002), σελ. 911-918.

40. Έτσι ερμηνεύεται, για παράδειγμα, και η άποψη κάποιων μελετητών που θεωρούν τα «Σεπτεμβριανά» συνέχεια της πολιτικής δημιουργίας μιας τουρκικής/μουσουλμανικής αστικής τάξης. «Όπως και στην περίπτωση του φόρου περιουσίας, με τη βοήθεια των “Σεπτεμβριανών” έπρεπε να εξασθενίσει περαιτέρω ο ρόλος των Αρμένιων, των Ελλήνων και των Εβραίων στην οικονομική ζωή της Τουρκίας και να επισπευσθεί η μεταφορά μη μουσουλμανικής περιουσίας στα χέρια του μουσουλμανικού πληθυσμού». Γκιουβέν, Ν., Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955) (Αθήνα 2006), σελ. 276. Μια τέτοια ερμηνεία όμως ενέχει τον κίνδυνο να ταυτίσει την οικονομική και κοινωνική ισχύ της μη μουσουλμανικής αστικής τάξης των αρχών της δεκαετίας του ’20 με αυτή της δεκαετίας του ’50. Όμως ήδη από τη δεκαετία του ’30, οι μη μουσουλμάνοι αστοί βρίσκονται στο περιθώριο. Ειδικά με το φόρο περιουσίας και το τέλος του Παγκόσμιου Πολέμου οι μη μουσουλμάνοι αστοί δεν κατέχουν πλέον προνομιακή θέση στους νευραλγικούς τομείς της τουρκικής οικονομίας και δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν την εξέλιξη της αστικής τάξης στην Τουρκία. Για το θέμα αυτό βλ. Keyder, Ç., “Mısır Deneyiminin Işığında Türk Burjuvazisinin Kökeni”, στο Keyder, Ç. (ed.), Memalik-i Osmaniye’den Avrupa Birliği’ne (Istanbul 2003), σελ. 141-179. Από αυτή την άποψη η ύπαρξη μιας «μυστικής ατζέντας» τουρκοποίησης της οικονομίας με τα «Σεπτεμβριανά», αν μη τι άλλο φαντάζει υπερβολική.

41. Βλ. Ντεμίρ, Χ. – Ακάρ, Ρ., Οι τελευταίοι εξόριστοι της Κωνσταντινούπολης (Αθήνα 2004).

Πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού

Διαβάστε περισσότερα...

6η Σεπτεμβρίου 1955

Ημέρα Μνήμης σήμερα,μνήμης των Νεκρών της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 και του κάποτε εύρωστου Ελληνισμού της Πόλης.Σαν σήμερα πρίν απο 54 χρόνια ο τουρκικός όχλος υπο την καθοδήγηση της κυβέρνησης Μεντερές εξαπολύει πογκρόμ εναντίον των 100.000 Ελλήνων της Πόλης.

Για ένα σύντομο ιστορικό παραπέμπουμε σε παλαιότερη ανάρτηση του "Εν κρυπτώ" ,περισσότερες πληροφορίες για το θέμα στην κατηγορία "Σεπτεμβριανά".

Ας μην αφήσουμε την πολιτική επικαιρότητα να μας θολώσει την μνήμη..

Διαβάστε περισσότερα...

«Φθινοπωρινός Πόνος» και Τουρκική μειονοτική πολιτική

του Χρήστου Ιακώβου,
Διευθυντή του Κυπριακού Κέντρου Μελετών

Εσχάτως, η προβολή της Τουρκικής ταινίας «Φθινοπωρινός Πόνος» (Guz Sancisi) η οποία πραγματεύεται, πίσω από μία ιστορία αγάπης ενός Τούρκου μεγαλοαστού και μιας Ρωμιάς ιερόδουλης, τα βίαια και κατευθυνόμενα γεγονότα εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης του Σεπτεμβρίου του 1955, έχει προκαλέσει μία σειρά δημοσιευμάτων στον Ελληνικό Τύπο μέσα από τα οποία δυσκολεύεται κάποιος να ξεχωρίσει το ρομαντισμό από την πολιτική ανάλυση.

Σίγουρα, η ταινία δείχνει μία τάση μέσα στην Τουρκική κοινωνία που θέλει να δώσει την δική της εκδοχή για το παρελθόν. Αυτό που δεν πρέπει όμως να συγχέεται, και όντως συγχέεται, είναι η τάση αυτή με την συνεχιζόμενη επίσημη μειονοτική πολιτική της Τουρκίας έναντι της Ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινούπολης και του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Είναι καλό να μάθουν, όσοι σπεύδουν να δουν με περισσό ρομαντισμό μέσω μιας ταινίας, που αργά η γρήγορα θα αντικατασταθεί από μία άλλη κινηματογραφική εμπορική επιτυχία, ποια είναι η σημερινή πραγματικότητα για τη μειονότητα, την ίδια ώρα που προβάλλεται η ταινία.

Στις 20 Φεβρουαρίου του 2008, η Τουρκική εθνοσυνέλευση ψήφισε το νόμο 5555, γνωστό ως Νόμο περί των Μειονοτικών Ιδρυμάτων (Βακουφίων). Το πάγιο αίτημα των μειονοτικών ιδρυμάτων στην Τουρκία, στο πλαίσιο εναρμόνισης της χώρας με το κοινοτικό κεκτημένο, είναι η επιστροφή των ακινήτων περιουσιακών τους στοιχείων, τα οποία στο παρελθόν κατεσχέθησαν από το τουρκικό κράτος.

Σήμερα, 161 μειονοτικά ιδρύματα στην Τουρκία (η πλειοψηφία ελληνικά, 75 στον αριθμό), υπέβαλαν αιτήσεις για την επιστροφή 2.252 ακινήτων που, κατά το παρελθόν, μεταβιβάσθηκαν σε τούρκους ιδιώτες ή περιήλθαν στην κυριότητα του τουρκικού δημοσίου. Το ζήτημα αυτό ήρθε στην επιφάνεια στα μέσα του 2002, όταν στα πλαίσια εκπλήρωσης των κριτηρίων της ΕΕ αναφορικά με το σεβασμό των μειονοτικών δικαιωμάτων, οι τουρκικές κυβερνήσεις δεσμεύτηκαν να επιτρέψουν στα μειονοτικά ιδρύματα να πάρουν τίτλους ιδιοκτησίας για την ακίνητη περιουσία τους, παρέχοντας σε αυτά το δικαίωμα να την διαχειριστούν, όπως ακριβώς προβλέπει και η συνθήκη της Λωζάννης.

Το πρόβλημα με τους τίτλους ιδιοκτησίας των μειονοτικών ιδρυμάτων, όπως προέκυψε σήμερα, πάει πολύ πίσω χρονικώς. Συγκεκριμένα, το 1936 η τότε τουρκική κυβέρνηση του Κεμάλ Ατατούρκ ζήτησε από τις ενορίες και τα μειονοτικά ιδρύματα να υποβάλουν αναλυτικές δηλώσεις με τα ακίνητα που κατείχαν. Η Διεύθυνση Μειονοτικών Ιδρυμάτων θεώρησε ως τελικές και αμετάκλητες τις δηλώσεις αυτές και δεκαετίες αργότερα, με αυθαίρετες αποφάσεις, αφαίρεσε από τα ιδρύματα την κυριότητα όλων των ακινήτων που είτε από παράλειψη δεν δηλώθησαν, είτε απεκτήθησαν, μέσω δωρεάς, αγοράς και διαθήκης, μετά το 1936.

Οι κατασχεμένες περιουσίες των ελληνικών ιδρυμάτων χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: α) οι περιουσίες που κατεσχέθησαν από το τουρκικό κράτος, β) τα μοναστήρια που υφαρπάχθησαν από τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου, και γ) τα ελληνικά νεκροταφεία, τα οποία υφαρπάχθησαν από τους Δήμους ή κατελήφθησαν παράνομα από ιδιώτες.

Ο νόμος 5555, όπως προηγουμένως και οι δύο εκτελεστικοί κανονισμοί του 2003 και 2004, αν και καλεί τα μειονοτικά ιδρύματα να υποβάλουν αιτήσεις για να παραλάβουν τίτλους ιδιοκτησίας για τις ακίνητες περιουσίες τους, στην ουσία αποκλείει ότι δεν εμπίπτει στις διατάξεις του νόμου του 1936. Επιπλέον, με τον νόμο αυτό, τα ελληνικά ιδρύματα, όπως και άλλα μη-μουσουλμανικά, δεν μπορούν να διεκδικήσουν την επιστροφή των κατασχεμένων περιουσιών (τα καλούμενα τουρκιστί mazbut) που ήδη έγιναν αντικείμενο αρπαγής από το τουρκικό δημόσιο ή μεταβιβάσθηκαν σε τούρκους ιδιώτες. Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να ζητήσουν τίτλους ιδιοκτησίας γι’ αυτά που δεν κατεσχέθησαν.

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά το σύνολο των κατασχεμένων ελληνικών περιουσιών στην Τουρκία, αλλά μόνο ένα μικρό τμήμα. Δεν περιλαμβάνει δηλαδή τις ιδιωτικές περιουσίες που δημεύθησαν κατά καιρούς. Σύμφωνα με υπολογισμούς της ελληνικής κοινότητας της Πόλης, περίπου 11.900 τίτλοι ιδιοκτησίας ακινήτων στην Τουρκία ανήκουν σε Έλληνες, ένα μεγάλο μέρος των οποίων ανήκει στους απελαθέντες από το 1964. Πολλά από τα ακίνητα αυτά βρίσκονται σε περιοχές με μεγάλη εμπορική δραστηριότητα και ως εκ τούτου, προσήλκυαν και προσελκύουν μεγάλο ενδιαφέρον από επιτήδειους που συστηματικά συνεργάζονται με το κεμαλικό κατεστημένο. Η εμπορική αξία της ακίνητης κατασχεμένης περιουσίας που ανήκει σε Έλληνες της Πόλης, με τουρκική ιθαγένεια, ξεπερνά το 11 δισ. ευρώ, ενώ το αντίστοιχο ποσό για τις περιουσίες των απελαθέντων προσεγγίζει το 2,5 δις. ευρώ. Μέχρι το 2000, 70% της περιουσίας της ελληνικής μειονότητας περιήλθε στην κατοχή του τουρκικού κράτους. Αυτές οι περιουσίες θεωρούνται οριστικά χαμένες αφού ο νέος νόμος δεν προβλέπει τίποτα γι’ αυτές.

Τελικά ο νόμος 5555 επιβεβαίωσε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο τις επιφυλάξεις πολλών που διέβλεπαν σκοπιμότητα και προσπάθεια εντυπωσιασμού πίσω από τη συζήτηση για τα μειονοτικά ιδρύματα, όπου στο τέλος αντί να αποκαθιστά την αδικία, την νομιμοποιεί και καθιστά τον νόμο αυτό ασυμβίβαστο με το κοινοτικό κεκτημένο. Επομένως, καλός ο ρομαντισμός αλλά ακόμη πιο καλό να ξέρεις την πραγματικότητα.

http://geopolitics-gr.blogspot.com/2009/08/blog-post_24.html

Διαβάστε περισσότερα...

Σημάδεψαν τα σπίτια Αρμενίων και Ελλήνων στην Πόλη

Νέα Σεπτεμβριανά φοβούνται στην Κωνσταντινούπολη

Οι πράσινες και κόκκινες λωρίδες από μπογιά που εντοπίστηκαν σε εξωτερικούς τοίχους σπιτιών Ελλήνων και Αρμενίων της Κωνσταντινούπολης, λίγες ημέρες πριν από τη μαύρη επέτειο των Σεπτεμβριανών, έχουν προβληματίσει τις δύο κοινότητες καθώς και το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, που δημοσιεύθηκαν και στην ιστοσελίδα Ρομφαία, σε σπίτια σε διάφορες περιοχές της Πόλης όπου ζουν χριστιανοί υπάρχουν λωρίδες πράσινης μπογιάς, ενώ στα σπίτια των Αρμενίων υπάρχουν λωρίδες κόκκινης μπογιάς.

Οι χριστιανοί έμειναν έκπληκτοι όταν είδαν στα σπίτια τους λωρίδες πράσινης μπογιάς, φέρνοντας αμέσως στη μνήμη τους τις καταστροφές της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου του 1955, τότε που ο τουρκικός όχλος προκάλεσε βίαια επεισόδια κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.

Μάλιστα βουλευτής του τουρκικού κοινοβουλίου κατέθεσε πριν από λίγες ημέρες επίσημη αίτηση προς τον υπουργό Εσωτερικών της Τουρκίας Μπεσίρ Αταλάι, ζητώντας να του δοθούν οι ανάλογες εξηγήσεις για το τι συμβαίνει.

Επίσης ο ίδιος βουλευτής δήλωσε ότι πρόσφατα έλαβε ένα αυξανόμενο αριθμό καταγγελιών από χριστιανούς σχετικά με παρενοχλήσεις και διακρίσεις.

Να αναφερθεί ότι οι αρμενικές και ελληνικές χριστιανικές κοινότητες ζουν στην Κωνσταντινούπολη εδώ και πολλούς αιώνες, όμως τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί πάρα πολύ οι εκδηλώσεις μίσους και τα εγκλήματα εναντίον τους. Στην Κωνσταντινούπολη σήμερα ζουν περισσότεροι από 50.000 Αρμένιοι και περίπου 2.500 Ελληνες.

Προχθές, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επισκέφθηκε τον νέο διευθυντή Ασφαλείας της Πόλης Χουσεΐν Τσαπκίν. Η επίσκεψη δεν αποκλείεται να συνδυάζεται με το συγκεκριμένο γεγονός.

Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του Πατριαρχείου, τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο συνόδευσαν στη συνάντηση ο πρωτοσύγκελος του Πατριαρχείου Στέφανος και ο εκπρόσωπος των μειονοτήτων της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων Παντελής Βίγκας. (Πηγή: Espresso)

Αντίδραση της Δ.Α.

Την άμεση αντίδραση της Δημοκρατικής Αναγέννησης προκάλεσε η είδηση, ότι ελληνικά και αρμένικα σπίτια στην Κωνσταντινούπολη είναι «σημαδεμένα» με κόκκινες και πράσινες λωρίδες, μερικές μάλιστα μέρες πριν την μαύρη επέτειο των Σεπτεμβριανών.

Η Δημοκρατική Αναγέννηση ενημερώθηκε από τις ελληνικές αρχές για τις ύποπτες αυτές εξελίξεις και παρακολουθεί το θέμα από κοντά.

http://www.romiossini.com/articles.php?lid=5984

Διαβάστε περισσότερα...

6-7 Σεπτεμβρίου 1955 - Εκπομπές

Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ



Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 2



Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 3




Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 4



Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 5






Ο Μαύρος Σεπτέμβρης του 1955
http://pontosandaristera.wordpress.com/2008/09/05/7-9-2007/

Spyros Vryonis 5/6 ΕΤ-3




ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ



ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 2



ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 3



ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 4



ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 5




ΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ μερος 6






Ένα παλαιότερο αλλά ενδιαφέρον άρθρο...

Past as present

Opinion by Doğu ERGİL

Humankind makes history. So, it is responsible for what has taken place in the past. These thoughts occupied my mind on the days when we sadly commemorated the destructive events that transpired in Istanbul exactly 50 years ago that is alluded to as the "Sept. 6-7 events". What happened on those days half a century ago is of utmost importance for Turks to face their history and understand the ideological fabric of their political culture. There is enough data on hand to interpret the true nature of those events and sufficient liberties to discuss them.

An evening paper called Express, published in Istanbul, made two consecutive prints on Sept. 5, 1955, denouncing the sinister attack on the house where M.K. Atatürk was born in his hometown of Salonika, Greece. A newly created group called "Cyprus is Turkish" invited everyone to retaliate against the Greeks who wanted to annex the island and had not refrained from defiling Turkey's hero's sacred homestead.

Over the next two days and nights mobs raided the homes and workplaces of non-Muslim minorities in Istanbul and Izmir, leaving behind 16 dead and dozens of wounded citizens of Greek origin, 73 devastated Greek Orthodox churches and damaging one synagogue, eight chapels and two monasteries. Some 5,538 properties were sacked, burnt and destroyed, of which 3,584 belonged to Greek citizens of Turkey. Unfortunately, between 50-200 women (varying according to who has reported it) of the same extraction were physically violated. In Izmir, the Greek Consulate and the Greek pavilion at the Izmir International Fair were set on fire by arsonists; 14 homes and five shops were destroyed and ransacked. Some graves of Greek citizens were destroyed as well. The excuse was ready, "They started it and we paid them back."

It took a few years to learn the truth concerning who had perpetrated a mock attempt to bomb Atatürk's home in Salonika. It was a Turkish student (Mr. Oktay Engin) who later served in the intelligence community and ended his official career as the governor of Nevşehir.

The whole thing was a fabricated provocation to prove that there was public support behind the government of the day (headed by Mr. Adnan Menderes, who was later hanged by a military-backed tribunal) whose Minister of Foreign Affairs Mr. Fatin Rüştü Zorlu was negotiating with Greece and Britain for a fair settlement on Cyprus in the post-British era. What went so wrong and got out of control where excited street demonstrations could serve the purpose of the government?

Two-and-a-half factors misled popular reaction.

1) What we call now the "deep state," or covert organizations that see themselves as guardians of the country and protector of the nation, intervened and changed the course of events. One general (four-star Gen. Sabri Yirmibeşoğlu) admitted in an interview with Tempo magazine (24th edition, June 9-11, 1991) that "the events were the product of special forces" and were an example of magnificent organization. Indeed, the raging horde was not an ad hoc crowd that was spontaneously provoked. They were organized, equipped with thousands of clubs, axes, national flags and posters of Atatürk and were waiting for the news of the bombing to come out. They were also supplied with lists of names and addresses of non-Muslim minorities. Police just watched the devastation for two long days and did not help the victims, except a few personal exceptions.

2) The phenomenon was one of the concrete examples of a series of actions of the undeclared policy of weeding out non-Muslims and non-ethnic Turks from the nation and transferring capital from the minorities to the national (ethnically Turkish) bourgeoisie. The process had started during the last decade of the Ottoman Empire led by the Young Turks (or the government of the semi-clandestine organization of Union and Progress) and went on during the republican years, to be repeated in Thrace (European Turkey) by intimidating the Jews in 1934, creating and exacting an exorbitant income tax, called the Varlık Vergisi (Wealth Tax), from all non-Muslim minorities of the nation in 1942 and finally an orchestrated operation that squeezed away 12,000 Greek inhabitants from Istanbul. The combined result of these intimidations and deterrent policies has been departure of initially hundreds and later tens of thousands of non-Muslim citizens from the country.

2 ½) The 1950s were the last years when the last traces of Ottoman social and cultural heritage of Turkey had disappeared or were erased. The republican regime had chosen to legitimize itself as unique and matchless by denying its Ottoman past in all vestiges of life and built its educational system on this rift. What had remained of Turkey's multi-cultural social fabric was destroyed in the 1950s both by discouraging non-Muslim minorities to remain in the country and by massive migration from the countryside into towns, most of all into Istanbul. By 1955, new districts composed of ex-peasants had emerged like Taşlıtarla, Kağıthane and Alibeyköy. The rural inhabitants of these and other new districts were quite unfamiliar with the cosmopolitan atmosphere of urban life and had never experienced a lifestyle enriched by non-Muslim urban groups. They were hungry for power, respect and wealth. Provoked into doing something "good" for their nation, proving their worth as destroyers of "subversive elements" and enriching themselves through booty was a perfect combination to Turkify the nation. In other parts of the world such a deed may be called ethnic cleansing but such a term is unknown in our part of the world so no one is blamed for the act.

We Turks chose not to remember those unsavory days and suppress the assiduous nature of the political philosophy behind similar events. We did not dare to admit to ourselves that we have lost the multi-cultural richness of our society. We did not want to admit that the protection of the lives, properties and honor of the Ottoman peoples that we were a part of was the nobles oblige of the republic that we are also so proud of. We never admit that appropriation of the properties and wealth of the non-Muslim minorities has not made us any richer; on the contrary, their banishment depleted the entrepreneurial power of the nation and dwarfed economic development. Denial of pluralism and multi-culturalism has left us devoid of the culture of reconciliation and tolerance to differences. We are not more stable and peaceful within now that the non-Muslims are only a miniscule part of the national population. We are ready to hate anyone who may dare to say that our recent history may not be a good compass to show the way in the future that is in the making.

Ashamed of what he has read and seen, the military prosecutor at the time has saved the photos and documents of the Sept. 6-7 events to be shown to future generations as a mistake not to be repeated. He gave them to the Turkish Historical Association and demanded that they only be published 25 years after his death. That day has come and in sad commemoration of the events, the Turkish Historical Association has organized an exhibition of photos of those two fateful days.

The exhibition opened its doors to the public on the same day of the events. But what do we see? A bunch of thugs calling themselves "nationalists' raided the exhibition hall and destroyed some of the photos. It seems the scions of the original perpetrators are still alive and kicking. Or is it more than that? Is it an understanding that we have to get rid of if we do not want to be ashamed of similar deeds?

History is not a lot from which we can choose the best; it is a load we have to carry in whole whether we like it or not, for we have accumulated it.

Source: http://www.turkishdailynews.com.tr

Διαβάστε περισσότερα...

Διεθνές Συνέδριο «ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ 6-7/9/1955 ΠΡΑΞΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ»

Η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών διοργανώνει Διεθνές Συνέδριο με θέμα:

«ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ 6-7/9/1955 ΠΡΑΞΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ»

Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου 2008
Ώρες: 9.00-14.30
Ξενοδοχείο Classical Acropol
Πειραιώς 1, Πλατεία Ομόνοιας
Αθήνα

Σκοπός του Συνεδρίου: Η ανάδειξη των Μηχανισμών κατάστρωσης και εκτέλεσης πράξεων όπως των Σεπτεμβριανών, της διατήρησης των Μηχανισμών αυτών σε συνθήκες έλλειψης δημοκρατίας και η ανάγκη επούλωσης του τραύματος στα θύματα με βάση το Διεθνές Δίκαιο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Πρόγραμμα

Συνεδρία Α:Τα Σεπτεμβριανά και η απομάκρυνση της Τουρκίας από την Δημοκρατία. στην Τουρκία (9.00-10.15)

Dr. Dilek Güven:
Το «Βαθύ» Κράτος, Τα Γεγονότα των Σεπτεμβριανών και Δημοκρατία στη Σημερινή Τουρκία (“Derin” Devlet, Eylül Olaylari ve Günümüz Türkiyesin’de Demokrasi)

Dr. Hamit Bozarslan:
Προσέγγιση στα Σεπτεμβριανά από την άποψη της Κοινωνιολογίας της Βίας
(6-7 Eylül:Siddet sosyolojisi açisindan bir yaklasim).

Συνεδρία Β: Το Διεθνές Δίκαιο και τα Σεπτεμβριανά (10.30-11.30)

Καθ. Ιωάννης Μάζης
Τα Προβλήματα της προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από τις παρά-Κρατικές ενέργειες.

Αν. Καθ. Φωτεινή Φλογαϊτη Παζαρτζή
Οι Παραβιάσεις των Διεθνών Συμβάσεων Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.

Συνεδρία Γ: Η Συλλογική Μνήμη (12.00-13.15)

κ. Σάββας Μιχαήλ:
Η Νύκτα Κρυστάλλων κατά των Εβραίων στη Γερμανία τον Νοέμβριο του 1938.

κ. Γεώργιος Κατσάνος:
Τα Σεπτεμβριανά: Οι άμεσες και οι σημερινές αντιλήψεις στην Τουρκική Κοινωνία.
(6-7 September 1955: Immediate and contemporary perceptions of the pogrom in Turkish society.

κ. Αννα Θεοδωρίδου:
Η πρόσληψη των Σεπτεμβριανών από τους Ρωμιούς της Κωνσταντινούπολης και η δόμηση της μνήμης τους (Η νύχτα της 6ης 7ης Σεπτεμβρίου του 1955).

Συνεδρία Δ: Η επούλωση του Τραύματος (13.15-14.15)

Δρ. Ψυχίατρος, Παν. Παπαδόπουλος

Αν.Καθ. Ψυχίατρος, Χαράλαμπος Παπαγεωργίου

Στο τέλος κάθε Συνεδρίας θα αφιερωθεί χρόνος 10 λεπτών για ερωτήσεις και συζήτηση.

Στους συμμετέχοντες θα χορηγηθεί Βεβαίωση Παρακολούθησης.

Το Συνέδριο είναι ανοικτό σε όλους τους ενδιαφερόμενους.

Τηλέφωνα επικοινωνίας : 6977008922,2109517072, 2106464270

Πηγή: http://www.antibaro.gr/watch/events/_6_791955_r.html

Διαβάστε περισσότερα...

Η νατοϊκή γκλάντιο της Τουρκίας πίσω από τη βαρβαρότητα της 6-7ης Σεπτεμβρίου 1955

İstanbul’da Rum azınlığa karşı girişilen 6-7 Eylül olaylarının da ‘Özel Harp’ işi olduğu belirtiliyor.

του Σάββα Καλεντερίδη

Σύμφωνα με δημοσίευμα της 12 Αυγούστου 2008 της εφημερίδας Ραντικάλ, τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στις 5-7 Σεπτεμβρίου 1995 εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης είχαν οργανωθεί από τη Διοίκηση Ανορθοδόξου Πολέμου (Özel Harp), που αποτελούσε το μηχανισμό που είχε στηθεί από το ΝΑΤΟ, για την αποτροπή του κομμουνιστικού κινδύνου.

Τώρα, ενώ συνεχίζεται η ανακριτική διαδικασία για την υπόθεση της τρομοκρατικής-ναζιστικής οργάνωσης ΕΡΓΕΝΕΚΟΝ, οι δικαστικές αρχές ανακαλύπτουν τις διασυνδέσεις της γκλάντιο με την ΕΡΓΕΝΕΚΟΝ.

Ο εκ των συλληφθέντων για συμμετοχή στην οργάνωση, ταγματάρχης ε.α. Φικρέτ Εμέκ (Fikret Emek), στο σπίτι του οποίου ανακαλύφθηκε ολόκληρο οπλοστάσιο της οργάνωσης, ήταν διευθυντής του Περιφερειακού Γραφείου της Υπηρεσίας Ερευνών Επιστράτευσης. Με βάση έναν ισχυρισμό, η Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης (Seferberlik Tetkik Kurulu) ιδρύθηκε το 1952 και τα κατά τόπους γραφεία της οργάνωναν σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της τουρκικής επικράτειας "γιάφκες πατριωτών". Με βάση πάντα το δημοσίευμα, το 1978, κατά τη διάρκεια γεύματος που είχε παραθέσει στη λέσχη αξιωματικών του Καρς ο υποστράτηγος Σαμπρί Γιρμιμπέσογλου (Sabri Yirmibeşoğlu) στον Μπουλέντ Ετζεβίτ, συζητήθηκε το θέμα της Διοίκησης Ανορθοδόξου Πολέμου, την οποία ο Μπουλέντ Ετζεβίτ υποπτευόταν ότι βρίσκεται πίσω από δολοφονίες δασκάλων, καθηγητών, εισαγγελεών και απλών πολιτών. Να σημειωθεί ότι οι ενέργειες εκείνες προκάλεσαν εσωτερικό χάος στην Τουρκία και κατέστησαν απαραίτητη την παρέμβαση του στρατού, υπό τον στρατηγό Εβρέν (1980).

Ο Γιρμιμπέσογλου, επί χρόνια στέλεχος της τουρκικής γκλάντιο, με τις απαντήσεις του στην αρχή προσπάθησε να αποπροσανατολίσει τον Ετζεβίτ, λέγοντας:

"Οι υποψίες σας είναι ανεδαφικές".

Ο Ετζεβίτ στη συνέχεια ρώτησε:

"Για παράδειγμα, ο πρόεδρος του εθνικιστικού κόμματος (MHP) στο νομό Καρς δεν μπορεί να είναι μυστικό στέλεχος της πολιτικής προέκτασης της Διεύθυνσης Ανορθοδόξου Πόλέμου";

Ο Γιρμιμπέσογλου, σε μια κρίση ειλικρίνιας το παραδέχτηκε, λέγοντας:

"Μάλιστα, έτσι είναι, όμως να ξέρετε ότι είναι ένα πολύ έμπιστο πρόσωπο, είναι σύντροφός μας και καλός πατριώτης".

Ο Γιρμιμπέσογλου είχε μια αξιοθαύμαστη και ταχύτατα ανελισσόμενη πορεία στο στρατό. Το μυστικό αυτής της επιτυχημένης πορείας κρύβεται και στο παρελθόν του. Στο παρελθόν, την περίοδο που διαδραματίστηκαν τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου 1955, υπηρετούσε στην Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης, προάγγελο της Διεύθυνσης Ανορθοδόξου Πολέμου.

Ο Γιρμιμπέσογλου, το 1991, είχε πει στο δημοσιογράφο Fatih Güllapoğlu τα εξής:

"Τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου ήταν δουλειά της Διεύθυνσης Ανορθοδόξου Πολέμου. Ήταν μια εξαιρετική και πολύ καλά οργανωμένη ενέργεια. Και πέτυχε το στόχο της".

Ο Γιρμιμπέσογλου πήγε στο εξωτερικό για μια νατοϊκή εκπαίδευση και στη συνέχεια μετατέθηκε στην Κύπρο, τον τόπο που γεννήθηκε το τουρκικό αντιαντάρτικο (kontrgerilla). Μετά τη διάλυση της οργάνωσης (γκλάντιο) στην Ιταλία, μας είπαν ότι διαλύθηκε και η αντίστοιχη οργάνωση στην Τουρκία. Όπως φαίνεται όμως από τα στοιχεία που έρχονται στο φως με αφορμή την υπόθεση ΕΡΓΕΝΕΚΟΝ, η οργάνωση αυτή συνεχίζει να υφίσταται. Ο ταγματάρχης ε.α. Φικρέτ Εμέκ (Fikret Emek), που βρίσκεται στη φυλακή, προφυλακισμένος με την κατηγορία της συμμετοχής στην τρομοκρατική οργάνωση και της κατοχής όπλων και εκρηκτικών, υπηρέτησε όσο ήταν εν ενεργεία στη Διοίκηση Ειδικών Δυνάμεων (Özel Kuvvetler Komutanlığı), που είναι η φυσική συνέχεια της Διοίκησης Ανορθοδόξου Πολέμου (Özel Harp Dairesi), αλλά και στην Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης, σε διάφορες πόλεις της Τουρκίας, γεγονός που δείχνει ότι η υπηρεσία αυτή συνεχίζει να υπάρχει, να έχει αφανή οργανική σχέση με τη ΔΕΔ και να δρα ως "παραμάγαζο" της τουρκικής γκλάντιο.

Για παράδειγμα, σύμφωνα με τη δικογραφία, ο Εμέκ υπηρέτησε:

1996- 1999: Μούγλα, Περιφερειακός διευθυντής της Υπηρεσίας Ερευνών Επιστράτευσης 1999- 2001: Καρς, Διευθυντής της Υπηρεσίας Ερευνών Επιστράτευσης
2001-2004: Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο σύνταγμα Έρευνας Διάσωσης της Διοίκησης Ειδικών Δυνάμεων του ΓΕΕΘΑ.
2004: του απονεμήθηκε σύνταξη.

Η Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης (Seferberlik Tetkik Kurulu, STK), της οποίας η εμπλοκή στην τουρκική γκλάντιο μέχρι τώρα ήταν εντελώς άγνωστη, ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1952 από τον ταξίαρχο Ντανίς Καράμπελεν (Daniş Karabelen), μετά από απόφαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας. Τον πρώτο επίσημο βασικό πυρήνα της Υπηρεσίας Ερευνών Επιστράτευσης αποτέλεσαν 16 αξιωματικοί που είχαν εκπαιδευτεί στον ανορθόδοξο πόλεμο και τη στρατηγική στις ΗΠΑ, ΤΟ 1948. Ανάμεσα στους εκπαιδευθέντες ήσαν οι Turgut Sunalp, Ahmet Yıldız, Alparslan Türkeş, Suphi Karaman και Fikret Ateşdağlı. Ο Τουργκούτ Σουνάλπ μετά την αποστρατεία του με το βαθμό του αντιστρατήγου, διετέλεσε πρέσβης της Τουρκίας στον Καναδά και πρόεδρος του Εθνικιστικού Δημοκρατικού Κόμματος Τουρκίας, που ιδρύθηκε καταμεσής της χούντας του Εβρέν (1984). Ο Αρπασλάν Τουρκές ήταν αυτός που διοργάνωσε το πραξικόπημα του 1960 και έκτοτε, μέχρι το θάνατό του (1997), έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην παρακρατική-παραστρατιωτική οργάνωση των ακροδεξιών στις τάξεις των Γκρίζων Λύκων και των εθνικιστικών κομμάτων που ίδρυσε ο ίδιος (MCP, MHP).

Από τα πρώτα πράγματα που έκανε η Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης ήταν να εξασφαλίσει επαφή, μέσω εξειδικευμέτων και επιλεγμένων αξιωματικών του τουρκικού στρατού με την JUSMAT (Joint US Military Mission for Aid to Turkey).

Στις 12 Μαΐου 2008, ο 90ετής πρώην συντονιστής της παραστρατιωτικής οργάνωσης TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı) στην Κύπρο, απόστρατος συνταγματάρχης Ισμαήλ Τανσού (İsmail Tansu), δήλωνε στο μεγάλης κυκλοφορίας τουρκικό περιοδικό Aksiyon, ότι η Υπηρεσία Ερευνών Επιστράτευσης ιδρύθηκε και λειτουργούσε μυστικά στα πλαίσια του ΓΕΕΘΑ, μετά από πρόταση των ΗΠΑ. Ο στόχος ήταν η αντιμετώπιση πιθανής εισβολής και η αποτροπή της κατοχής της Τουρκίας από τη Ρωσία.

Συγκεκριμένα ο σκοπός ίδρυσης της υπηρεσίας ήταν "Σε περίπτωση κατοχής της Τουρκίας από τις δυνάμεις του εχθρού, να αποτραπεί η μεταξύ τους επικοινωνία και επαφή και με ανταρτοπόλεμο να επιτευχθεί η καταρράκωση του εχθρού".

Μυστικός όρκος: Έμπιστα άτομα έμπαιναν στην οργάνωση δίνοντας "μυστικό όρκο". Τα άτομα αυτά επιλέγονταν κατά τη διάρκεια της θητείας τους και ήσαν κυρίως έφεδροι αξιωματικοί. Όσοι εργάζονταν στο αρμόδιο γραφείο που στεγαζόταν στο ΓΕΕΘΑ, ήταν υπό συνεχή παρακολούθηση για όλη τους τη ζωή. Τα άτομα που επιλέγονταν για μυστική δράση, έπρεπε να είναι "εθνικιστές και πατριώτες". Η αξιοπιστία και η τήρηση της μυστικότητας των ατόμων αυτών ελεγχόταν συνεχώς μέσα από συζητήσεις και απο άλλες ενέργειες.

Διευθύνσεις Περιοχής (Bölge başkanlıkları): Τα μέλη της Υπηρεσίας Ερευνών Επιστράτευσης (ΥΕΕ) ήταν πολίτες που επιλέγονταν από την κοινωνία. Ήταν οργανωμένοι σε πυρήνες και σε καμία περίπτωση δεν γνώριζε κανείς μέλη άλλου πυρήνα. Επιλέγονταν και εκπαιδεύονταν όσο υπηρετούσαν ως έφεδροι αξιωματικοί και τους φέρναμε σε επαφή με τον Διευθυντή Περιοχής, με την αποστολή να χτίσει ο καθένας το δικό του μηχανισμό. Στο γραφείο στο ΓΕΕΘΑ υπηρετούσαν 50-60 αξιωματικοί. Ιδρύοντας τις Διευθύνσεις Περιοχών της ΥΕΕ στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, το Καρς, το Αρνταχάν, την Τραπεζούντα, άρχισε η οργάνωση των πυρήνων. Κανείς δεν ήξερε ότι προετοιμαζόμαστε μυστικά για έναν πόλεμο.

Την TMT την ίδρυσε η ΥΕΕ: Μετά από εντολή του τότε πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές και του υπουργού εξωτερικών Φατίχ Ρουστού Ζορλού, για την αντιμετώπιση της δράσης της ΕΟΚΑ, αποφασίστηκε η ίδρυση μιας οργάνωσης που θα υπήγετο στη Διεύθυνση Ανορθοδόξου Πολέμου του ΓΕΕΘΑ. Μετά από αυτό, το 1957 ιδρύθηκε η ΤΜΤ. Τη σχεδίαση, τη διοίκηση και το συντονισμό της ανέλαβε ο Ισμαήλ Τανσού.

Τα λεφτά έρχονταν από τις ΗΠΑ: Ο αντιστράτηγος ε.α. Κεμάλ Γιαμάκ (Κemal Yamak), που διετέλεσε διεθυντής του κλάδου τη δεκαετία του 1970, δήλωσε ότι "οι ΗΠΑ έδιναν κάθε έτος ένα εκατομμύριο δολάρια για τη λειτουργία του μηχανισμού. Η βοήθεια ερχόταν μέσω της JUSMAT. Θάψαμε τα αμερικάνικα όπλα σε υπόγειες κρύπτες, για να χρησιμοποιήσουν οι μυστικές μονάδες σε περίπτωση ρωσικής κατοχής. Το γραφείο των Αμερικανών ήταν απέναντι από το παλαιό Γκιούλχανε (Gülhane) και τα γραφεία της ΥΕΕ ήταν σε μια βίλα, σε ένα στενό κοντά στο Κιζιλάι (Kızılay)".

Όταν κόπηκε η οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ, το έμαθε ο Ετζεβίτ: Μόλις οι ΗΠΑ έκοψαν την οικονομική βοήθεια, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Σεμίχ Σαντζάρ (Semih Sancar) ζήτησε λεεφτά από τα απόρρητα κονδύλια του πρωθυπουργού Ετζεβίτ, για τη χρηματοδότηση της οργάνωσης. Τότε έμαθε ο Ετζεβίτ για την ύπαρξη της οργάνωσης αυτής.

Μετά το 1967 έγινε Διεύθυνση Ανορθοδόξου Πολέμου (ΔΑΠ, ÖHD)
Το όνομα της οργάνωσης το 1967 άλλαξε με πρωτοβουλία του τότε διοικητή, Τζιχάτ Άκγιολ (Cihat Akyol) και από ΥΕΕ έγινε ΔΑΠ. Τα μέλη της ΔΑΠ, που είχαν αποκτήσει πλέον εμεπειρία και εξειδίκευση στον ανορθόδοξο πόλεμο, είχαν συγκροτήσει έναν μυστικό στρατό μέσα στις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις. Μερικοί από εκείνους που διοργάνωσαν το πραξικόπημα του 1960, έκαναν δικές τους ιδιωτικές αποθήκες όπλων και πυρομαχικών και εξόπλισαν παραστρατιωτικά τμήματα.

Το 1994 η Διεύθυνση Ανορθοδόξου Πολέμου μετατράπηκε σε Διοίκηση Ειδικών Δυνάμεων (ΔΕΔ).

Οι μυστικοί στρατοί του ΝΑΤΟ

Η ΥΕΕ και η ΔΑΠ αποτέλεσαν μέρος της έρευνας του Ελβετού ερευνητή Ντανιέλ Γκάνσερ (Daniele Ganser), συγγραφέα του βιβλίου "Οι μυστικοί στρατοί του ΝΑΤΟ". Ο Γκάνσρε, που αφιέρωσε μεγάλο μέρος του βιβλίου του στην Τουρκία, γράφει ότι "ενώ οι παρόμοιοι στρατοί έχουν διαλυθεί στις άλλες χώρες του ΝΑΤΟ, ο μυστικός στρατός στην Τουρκία συνεχίζει τη δράση του και λειτουργεί με βάση τον κανονισμό 31-15".

Πίσω από κάθε σκοτεινή υπόθεση κρύβονται οι δυνάμεις του ανορθοδόξου πολέμου
Είναι γνωστό ότι στελέχη τέτοιων μηχανισμών κρύβονται πίσω από πολλά και σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν στην Τουρκία. Υπάρχουν πληροφορίες και αναφορές που αποδεικνύουν ότι τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη και η σφαγή της 1ης Μαΐου 1977 στην πλατεία Ταξίμ σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν από τη ΔΑΠ. Ορισμένα γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του αγνώνα εναντίον του ΡΚΚ, όπως έκνομες επιχειρήσεις, δολοφονίες Κούρδων κλπ, έχουν καταδικαστεί από το ΕΔΑΔ.

Την τελευταία περίοδο έχουν συλληφθεί αρκετά μέλη (αξιωματικοί) της ΔΕΔ, για συμμετοχή σε διάφορες συμμορίες. Στις επιχειρήσεις εξάρθρωσης συμμοριών με τις κωδικές ονομασίες Sauna και Atabeyler συνελήφθησαν αξιωματικοί της ΔΕΔ.

Ο πρώην διευθυντής πληροφοριών της Γενικής Ασφάλειας Τουρκίας Bülent Orakoğlu είχε πει τα εξής:

"Οι πολίτες που ανήκουν στη ΔΕΔ δεν δρουν πειθαρχημένα. Πίσω από τα άτομα που έκαναν την επίθεση στον Άρειο Πάγο, και επάνδρωσαν τις συμμορίες Atabeyler και Sauna κρύβονται πάντα άτομα που έχουν σχέση με τη ΔΕΔ... Όλα αυτά τα φαινόμενα παράγονται από άτομα που ανήκουν σε μηχανισμούς του κράτους που δεν λειτουργούν με βάση κάποιο νόμο. Σε όλα αυτά τα φαινόμενα υπάρχουν απόστρατοι αξιωματικοί."

Πηγή: http://www.radikal.com.tr

Αναδημοσίευση από: http://infognomonpolitics.blogspot.com

Διαβάστε περισσότερα...

«Σεπτεμβριανά»

Με τον όρο «Σεπτεμβριανά» εννοούμε το πογκρόμ που εξαπέλυσε ο τουρκικός όχλος, υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης Μεντερές, εναντίον της πολυπληθούς και ευημερούσας ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955. Αποτέλεσμα, οι 100.000 Έλληνες που ζούσαν εκείνη την περίοδο στην Πόλη να συρρικνωθούν σταδιακά και σήμερα μόλις και μετά βίας να ξεπερνούν τις 2.000.

Το 1955 τη γειτονική μας χώρα κυβερνούσε ο Αντνάν Μεντερές -ένας «πρώιμος Ερντογάν»- και το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Μεντερές έπαιζε αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, προκαλώντας εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της χώρας. Το αποδεικνύουν και τα χιλιάδες τζαμιά που κτίστηκαν επί πρωθυπουργίας του.

Η οικονομική κατάσταση στην Τουρκία δεν ήταν ανθηρή, ενώ ο εθνικιστικός πυρετός ανέβαινε, καθώς οι Ελληνοκύπριοι διεκδικούσαν την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Ήταν μια καλή αφορμή για τους τούρκους ηγέτες να αποσπάσουν την κοινή γνώμη από τα προβλήματά της, στρέφοντάς την κατά της ελληνικής μειονότητας που ευημερούσε. Στις 28 Αυγούστου 1955 ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων.

Η αφορμή για το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης δόθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, που στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους. Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα. Τιμήθηκε στην Τουρκία και διορίστηκε κυβερνήτης σε επαρχία. Χρόνια αργότερα σε μία συνέντευξή του στην «Ελευθεροτυπία» αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το συμβάν και θεώρησε τον εαυτό του θύμα των ελληνικών αρχών.

Από την έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών. Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Στις 5 το απόγευμα, το μαινόμενο πλήθος των 50.000 ατόμων στράφηκε κατά των ελληνικών περιουσιών στη συνοικία Πέραν. Οι λεηλασίες κράτησαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 7ης Σεπτεμβρίου, όταν επενέβη ο Στρατός, καθώς η κατάσταση κινδύνευε να τεθεί εκτός ελέγχου. Μέχρι τότε, οι αρχές παρέμειναν απαθείς, όταν δεν διευκόλυναν τους πλιατσικολόγους στο έργο. Ο μηχανισμός του Δημοκρατικού Κόμματος, που ήλεγχε τα συνδικάτα, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα έκτροπα.

Μεγάλος αριθμός διαδηλωτών μεταφέρθηκε από τη Δυτική Μικρά Ασία δωρεάν, αντί αμοιβής 6 δολαρίων, που ουδέποτε τους δόθηκε. 4.000 ταξί τους μετέφεραν στον χώρο των ταραχών, ενώ φορτηγά του Δήμου της Κωνσταντινούπολης είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της Πόλης, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.

Άνδρες και γυναίκες βιάστηκαν και σύμφωνα με τη μαρτυρία του γνωστού τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή, με θύμα ένα αρμένιο παπά. 16 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και 32 τραυματίστηκαν.

Έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη Σμύρνη. Το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης. Στη συνέχεια, κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια ελλήνων στρατιωτικών, που υπηρετούσαν στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ.

Ο πρωθυπουργός Μεντερές σε δηλώσεις του ισχυρίστηκε ότι το πογκρόμ κατά των Ελλήνων ήταν έργο των κομμουνιστών. Ένας ισχυρισμός που κατέπεσε αυτοστιγμεί και από τις αναφορές των ξένων πρεσβειών στην Άγκυρα προς τις κυβερνήσεις τους, που επισήμαιναν τις μεγάλες ευθύνες των τουρκικών αρχών.

Η κυβέρνηση Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, αλλά χωρίς σημαντικά αποτελέσματα. Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία, πολύτιμο σύμμαχό τους κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου». Οι νατοϊκοί σύμμαχοί μας είπαν ξεκάθαρα να ξεχάσουμε το συμβάν. Μόνο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών από τους διεθνείς οργανισμούς απαίτησε από την Τουρκία εξηγήσεις για την καταστροφή του 90% των ορθόδοξων ναών στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως, τον Αύγουστο του 1995 η αμερικανική Γερουσία με απόφασή της κάλεσε τον Πρόεδρο Κλίντον να ανακηρύξει την 6η Σεπτεμβρίου Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ.

Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης προκάλεσε:

* τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32
* τον θάνατο ενός Αρμένιου
* τον βιασμό 12 Ελληνίδων
* τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή)
* Την καταστροφή:
– 4.348 εμπορικών καταστημάτων
– 110 ξενοδοχείων
– 27 φαρμακείων
– 23 σχολείων
– 21 εργοστασίων
– 73 εκκλησιών
– περίπου 1000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.

Το οικονομικό κόστος των ζημιών ανήλθε σε 150 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, ενώ η ελληνική κυβέρνηση τις υπολόγισε σε 500.000.000 δολάρια. Η οικονομική αιμορραγία και ο φόβος ανάγκασαν χιλιάδες έλληνες ομογενείς να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα.

Αργότερα, το τουρκικό κράτος διά του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών. Στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν ξεπέρασε το 20% των απαιτήσεών τους, με δεδομένο ότι τα περιουσιακά τους στοιχεία είχαν υποτιμηθεί δραματικά.

Πολλές λεπτομέρειες για τα Σεπτεμβριανά ήλθαν στο φως το 1961, κατά τη διάρκεια της δίκης για εσχάτη προδοσία του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικά δεν γλύτωσε από την αγχόνη. Πολύτιμα στοιχεία προσκομίζει και το βιβλίο του διαπρεπούς ελληνοαμερικανού βυζαντινολόγου Σπύρου Βρυώνη «The Mechanism of catastrophe: The Turkish Pogrom οf September 6-7, 1955 and the destruction of Greek Community of Istambul (Greekworks.com, New York, 2005)

Πηγή: http://www.sansimera.gr

Διαβάστε περισσότερα...